Մեր զրուցակիցն է ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանը

-Ո՞ր դեպքում եք հնարավոր համարում, որ դաշնակցությունը կողմ քվեարկի հայ-թուրքական արձանագրություններին։

-Արձանագրություններն այն տեսքով, ինչ տեսքով որ ներկայացված են, մեր կողմից ընդունելի չեն։ Եթե դրանցում անհրաժեշտ փոփոխություններ իրականացվեն, որոնցով հնարավոր լինի չեզոքացնել այն սպառնալիքները, որոնց մասին մենք բազմիցս նշել ենք, դա կարող է հիմք լինել՝ արձանագրություններին կողմ քվեարկելուն։ Այդ տարբերակը հնարավոր կլինի, եթե արձանագրություններն այնպիսի վերապահումներով հաստատվեն, որոնք կբացառեն նախապայմանների առկայությունը ։ Բայց այս պահին ես չեմ տեսնում այդպիսի վերապահումների հնարավորությունը, որովհետև թե՛ մեր ներպետական օրենսդրությունը, թե՛ միջազգային կոնվենցիաները մեզ այդ հնարավորությունը կարծես թե չեն տալիս, սահմանափակել են։ Ուստի, ներկա փուլում բացառում եմ այնպիսի հնարավորություն կամ մեխանիզմ, որը կստիպի մեզ մեր մոտեցումները վերանայել։

-Ձեր կարծիքով Թուրքիայի խորհրդարանը կվավերացնի՞ արձանագրությունները:

-Գիտեք, ինձ չի հետաքրքրում, թե թուրքերն ինչ են անելու։ Ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է, թե ինչ ենք անելու մենք։ Որովհետև բավակա՛ն է մեր քաղաքականությունը կախվածության մեջ պահենք այլ երկրի քաղաքականությունից։ Մենք  հայտարարում ենք, թե նախաձեռնողական քաղաքականություն ենք վարել։ Հետո հանկարծ, չգիտես ինչու, նախաձեռնությունը զիջում ենք թուրքերին։ Սա արդեն իրականացվող քաղաքականության սկզբունքների խախտում է։ Եթե այդքան հնարավորություն ունենք, որ մեր նախաձեռնողական քաղաքականությանը տեր կանգնենք, ուրեմն՝ այդ քաղաքականության ընթացքում առաջինը մենք պետք է քայլ անենք։ Իսկ քայլը, մեր պնդմամբ, արձանագրությունների մերժումն է։

– Ինչպե՞ս եք մեկնաբանում այն դիրքորոշումը, թե սպասենք, տեսնենք թուրքերը ինչ կանեն` կվավերացնե՞ն արձանագրությունները, թե՞ ոչ, հետո մենք մեր քայլը կանենք։

– Շատ հաճախ չեմ հասկանում մեր իշխանության տեսակետը։ Եթե նախաձեռնություն ես դրսևորել, ուրեմն այն մինչև վերջ պետք է տանես։ Ընդ որում՝ դա չի նշանակում անպայման վավերացնել արձանագրությունները։ Դու կարող ես նաև չվավերացնել դրանք։ Բայց դո՛ւ եղիր նախաձեռնողը։ Հակառակ դեպքում՝ ավելի մեծ հարվածի տակ կընկնես, և ուզես թե չուզես, կուլ կտաս նրանց կողմից նետված խայծն, ու հետագայում, ինչ էլ որ անես, այլև չես կարող համարվել մի երկիր, որն իսկապես նախաձեռնողական քաղաքականություն է իրականացնում։ Սա վատ հետևանքի կարող է հանգեցնել նաև Ղարաբաղյան հարցում: Այլ կերպ ասած՝ մեր գլխավոր խնդիրը հիմա ոչ թե սպասելն է, թե թուրքական խորհրդարանն ի՞նչ պետք է անի, այլ այն, թե ի՞նչ պետք է անենք մենք։

-Դառնանք ղարաբաղյան հիմնախնդրին: Ի՞նչ կասեք Մադրիդյան սկզբունքների մասին։

-Մադրիդյան նորացված սկզբունքները, ցավոք, դեռևս չեն հրապարակվել, սակայն դրանց շուրջ տարբեր տեսակետներ են հնչում։ Մենք հստակ ներկայացրել ենք մեր դիրքորոշումը` որևէ տարածքի զիջման մասին չի կարող խոսք լինել. ի՞նչ զիջումների մասին կարող է խոսք լինել կամ ընդհանրապես այդ սկզբունքներում ինչպե՞ս կարող է քննարկվել տարածքի զիջման մասին, երբ երկրի մայր օրենքը՝ ԼՂՀ Սահմանադրությունը, դա թույլ չի տալիս։

Մյուս կարևոր հանգամանքն այն է, որ ԼՂՀ կարգավիճակը չի կարող ավելի ցածր լինել, քան այսօր կա: Եվ այդ մասին պետք է ոչ թե խոսել, այլ գործողություններով ցույց տալ։ Դրա համար անհրաժեշտ է ոչ թե ասել, որ կկարգավորվի, հետո  ծրագրեր կիրականացնենք, այլ վերաբնակեցման ծրագիրն արդեն իսկ պետք է կյանքի կոչված լիներ։ Թեև մեր խմբակցությունը մի քանի տարի անընդհատ պնդում է, որ վերաբնակեցման ծրագրերի շրջանակներում գումարներ հատկացվեն, բայց …, եթե այդպես լիներ այսօր չէինք խոսի մադրիդյան սկզբունքների մասին։ Եվ շարունակել նույն սպասողական քաղաքականությունը, կարծում եմ` ճիշտ չէ։

-Հնարավո՞ր է, որ Հայաստանին պարտադրեն գնալ զիջումների։

-Պարտադրանքի սպառնալիքը միշտ էլ կա։ Մի ֆիլմ կա, որտեղ ղարաբաղցին ասում է. «Մենք հող տվող չենք»։ Սա է ճշմարիտ ուղին։ Այս մոտեցումը պետք է դառնա ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի իշխանության, այլև մեր ողջ ժողովրդի կեցվածքը։ Ղարաբաղի և հարակից տարածքների ազատագրումը հայ ժողովրդի նվաճումն է և հայ ժողովուրդը պետք է որոշի դրանց ճակատագիրը։ Իսկ իշխանությունները՝ լինեն Հայաստանում, թե Լեռնային Ղարաբաղում, պետք է ընդամենը ժողովրդի կամքն արտահայտեն։ Ուստի, ցանկացած գործողություն, որը  դեմ լինի այդ կամքին, կնշանակի, որ այդ իշխանությունները ժողովրդինը չեն։

-Այս արձանագրություններով Թուրքիան  հասավ իր հեռահար նպատակներից մեկին, հաջողվեց լարվածություն ստեղծել  Հայաստան-Սփյուռ հարաբերություններում։ Եթե արձանագրությունները վավերացվեն, ինչպիսի՞ն կլինեն հետագա զարգացումները:

-Շատ դիպուկ և ճիշտ նկատեցիք, Թուրքիայի հիմնական քաղական նպատակներից մեկն էլ հայության մեջ պառակտում հրահրելն է։ Եվ կածես թե նրանք արդեն որոշակի հաջողություններ են արձանագրում։ Բոլորս պետք է հստակ գիտակցենք, որ եթե այս միասնականությունը խաթարվեց,  21-րդ դարում մենք շատ ավելի մեծ կորուստներ ենք ունենալու, քան թե՝ պատկերացնում էինք։ Այդ վտանգը դիմագրավելու ամենակարևոր քայլերից մեկն այն պետք է լինի, որ Սփյուռքի կարծիքը չանտեսվի։ Իսկ Սփյուռքի մեծամանության կարծիքն այն է, որ այս արձանագրություններն այն տեսքով, որ ներկայացված են, մեզ պետք չեն։ Նրանք դա ոչ թե իրենց լավ զգալու համար են անում, այլ՝ նրանք առաջին հերթին մտածում են հայոց պետականության մասին։ Պետք է լսել, ականջալուր լինել Սփյուռքի ու մեր ազգաբնակչության պահանջին և չվավերացնել այդ արձանագրությունները։

-Ի՞նչ նկատի ունեք ասելով՝ 21-րդ դարում մենք շատ ավելի մեծ կորուստներ ենք ունենալու…

-Առաջին ամենամեծ կորուստը կարող է լինել մեր համազգային ներուժի փոշիացումը, և ի վերջո՝ հայոց պետականության վերջնական կորուստը։

-Վերջին շրջանում  Թուրքիան ամեն կերպ փորձում է ներկայանալ տարածաշրջանի խաղաղարարի դիրքերից։  Ցեղասպանություն իրականցրած երկիրն ինչպե՞ս կարող է խաղաղապահի դերակատարություն ստանձնել…

-Ես դա դիտարկում եմ Թուրքիայի կողմից որպես մարտավարական հնարք՝ իր ռազմավարական նպատակին հասնելու համար։ Իսկ նրա ռազմավարական նպատակը եղել է, կա և լինելու է՝ համաթուրքական գաղափարաբանության իրագործումը՝ տարածաշրջանում թուրքական ազդեցության ուժեղացումը, թուրքալեզու երկրների համախմբումը։ Այդ նպատակին հասնելու համար Թուրքիան ցանկացած մարտավարական հնարք կգործադրի։

Թուրքերը բավական երկար ժամանակ էին դրան սպասում։ Այդ առիթը ընձեռվեց՝ ի դեմս ռուս-վրացական հակամարտության. Թուրքիան կարողացավ Աբխազիայի և Օսեթիայի պատերազմն օգտագործել հօգուտ իրեն։ Մենք չկարողացանք դա անել։ Եթե կարողանայինք, հիմա Լեռնային Ղարաբաղն արդեն, որպես անկախ պետություն, ճանաչված կլիներ, մենք էլ՝ տարածաշրջանում ակտիվ դերակատություն կունենային։

Եթե խոսում ենք տարածաշրջանային ընդհանուր քաղաքականության մասին, առնվազ առաջարկության մակարդակով, տարածաշրջանում խաղաղության երկարաժամկետ ապահովման համար գոնե, մի քանի կարևոր հարցեր պետք է առաջարկեինք՝ կապված մեր ազգային խնդիրների հետ. Լեռնային Ղարաբաղ, Ջավախք, Նախիջևան, Արևմտյան Հայաստան, Հայոց Ցեղասպանություն։ Այդ թվում չէր բացառվում նաև, որ քննարկման առարկա դառնար նաև նույն Օսեթիայի և Աբխազիայի, նաև՝ քրդական հարցերը։ Այդ դեպքում մենք կկարողանայինք Թուրքիայի կովկասյան պլատֆորմին հակակշռել մեր առաջարկություններով, որը քննարկման առարկա կարող էր դառնալ գերտերությունների կողմից։ Իսկ այս իրավիճակում, կամա թե ակամա, բոլորը՝ թե՛գերտերոթյունները, թե՛ փոքր երկրները, իրականացնում են պանթուրքական քաղաքականությունը։

-Ձեր կարծիքով ԱՄՆ կոնգրեսում ի՞նչ ընթացք կըստանա ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը։

-Ես մեծ հույսեր չունեմ, որովհետև դա դիտարկում եմ ամերիկյան կողմի լծակներից մեկը՝ թուրքերին պարտադրանքի որոշակի դաշտ տեղափոխելու համար։ Այլ կերպ ասած՝ սա շատերի կողմից չպետք է դիտվի այն ձևով, թե իբր՝ տեսեք, այս արձանագրությունների ստորագրումը ոչ միայն չկասեցրեց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը, այլև՝ նոր խթան հանդիսացավ։ Սա գերտերության կողմից ևս մեկ լծակ էր, տարածաշրջանում իր թելադրանքն իրականացնելու համար։ Սրան մենք պետք է հակադրենք այն, որ ընդունենք ցեղասպանության համընդհանուր ճանաչման և դատապարտման մեր պետական քաղաքականության հիմնադրույթները և դրանով շարժվենք առաջ։

Հարցազրույցը՝ Գոհար Փիլթոյանի