Մեր զրուցակիցն է ՀՀ արդարադատության նախարար Գևորգ Դանիելյանը

-Վերջերս տեղի ունեցած ՀՀԿ համագումարում Հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանն իր  ելույթում հանգամանորեն խոսեց հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին,  այն քայլերի, որոնք մենք ինչ- որ տեղ նաև ստիպված ենք կատարել, որովհետև դա նաև ժամանակի թելադրանքն է, նկատեց, թե կլինեն դժվարություններ, գուցե և սխալներ … Այս հանգամանքը անհանգստացնող չէ՞:

-Նախագահի ելույթի մեջ կային շատ կարևոր երանգներ։  Սերժ Սարգսյանը կոչ արեց իր կուսակիցներին` չերկնչել հստակ քայլեր կատարելիս։ Այդ քայլերը, թերևս այս պահին, ոչ այնքան ընդունելի կլինեն  հասարակության որոշ խավերի կողմից, բայց դրանք, անշուշտ, շատ օգտակար են լինելու մեր երկրի համար։ Միգուցե, այդ քայլերն ուղեկցվեն որոշ սխալներով, բայց երբ նոր քայլ ես կատարում՝ չես կարող ամբողջությամբ հաշվարկել, որ դրանք պետք է միմիայն հաղթանակներ բերեն։ Բայց խնդիրը հետևյալն է՝ կամ դու ոչինչ չես անում, և քո փոխարեն մեկ ուրիշն է այդ քայլն անում, և բնականաբար` ոչ մեր օգտին, կամ էլ ինքդ ես քայլեր նախաձեռնում, և հնարավոր է` այդ ճանապարհին ինչ-ինչ` փոքր սխալներ թույլ տաս։ Այս առումով ես համամիտ եմ ՀՀ նախագահի հետ, որ պետք է  համարձակ լինել ու նաև ճկուն։ Բայց սա չի նշանակում, որ մենք այդ համարձակությունը պետք է հասցնենք անսահմանափակ գործելաոճի։ Այդ ճանապարհին մենք նաև պետք է  փորձ ձեռք բերենք, քանի որ հայ-թուրքական հարաբերությունների մեջ երբևիցե մենք այն աստիճան չենք խորացել, որքան այսօր։ Մտնելով նման  հարաբերությունների մեջ,  շատ բան հիմա ենք տեսնում ու առավել հստակ գիտակցում։ Հետևապես, ձգձգելով այդ հարաբերությունների հաստատումը, մենք ոչինչ չենք շահում. եթե դու պասսիվ ես՝ ժամանակը միշտ չէ, որ քո օգտին է աշխատում։ Ժամանակն այն ուժերի օգտին է, ովքեր ավելի նախահարձակ են, ավելի նախաձեռնող: Իհարկե, թող տպավորություն չստեղծվի, թե ՀՀ նախագահը փորձում է հնարավոր սխալներն արդարացնել։ Ոչ, որևէ մեկը դա թույլ չի տա։ Ժողովուրդն էլ դա մեզ թույլ չի տա։ Խնդիրն այն է, որ այդ փոքրիկ սխալները պետք է ընդունել և հասկանալի, ընկալելի դարձնել ժողովրդին։ Ընդունել, որ դրանք մեզ համար շատ ավելի նվազ նշանակություն ունեն, քան, եթե մենք ընդհանրապես ոչինչ չձեռնարկեինք։   Եթե խորը վերլուծություն կատարենք, կհասկանանք, որ շատ անգամ  կորցնում ենք ոչ թե նրա համար, որ սխալ ենք թույլ տվել մեր գործողություններում, այլ նրա համար, որ պասսիվ դիրք ենք գրավել։ Պարզապես պասսիվությունը հնարավորություն է տալիս խուսանավանելու, արդարանալու, ասելու, որ դրանում մենք չենք մեղավոր։ Բայց… մենք գիտենք, որ այդպես չէ։

-Մտավախություն չունե՞ք, որ այդ փոքրիկ սխալները կարող են ձնագնդի պես աճել և մի օր էլ կգա այն պահը, երբ դրանք նույնիսկ կարող են  ճակատագրական լինել մեզ համար։

– Գիտեք, նման անհանգստությունները ես բնական եմ համարում.  Սակայն պետք է նկատի ունենալ այն հանգամանքը որ և՜ ՀՀ նախագահը, և՜ ՀՀԿ-ն չեն գործում միայն իրենց անձի համար, նրանք գործում են ժողովրդի անունից, ժողովրդի համար։  Այդ դեպքում արդեն  սուբյեկտիվ գործոնները պետք է մի կողմ թողնել, և այդ մտավախությունը, որ կարծում եմ բոլորիս մոտ էլ կա, կօգնեն  մեզ զերծ մնալ  սխալներից։ Կարծում եմ, որ մեր հավաքական ներուժը մեզ ուղղություն կտա ավելի շրջահայաց լինել և շրջանցել հնարավոր մարտահրավերները։ Բոլոր դեպքերում՝ ես ողջունում եմ հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորուման գործընթացը։ Ինձ հաճախ են հարցնում, թե,  ընդհանրապես, ճի՞շտ էր հարաբերվել այն հարևանների հետ, որոնք միշտ չէ, որ աչքի են ընկնում քաղաքական, մարդկային,  մշակութային լավագույն հատկանիշներով. Ես այն համոզմանն  եմ, որ այս պայմաններում այդպես մտածել, պարզապես,  չի կարելի։

-ՀՀ նախագահը նշեց, որ արձանագրությունների վավերացումից հետո, եթե Թուրքիան իր պարտավորությունները չկատարի, մենք` միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան քայլեր կձեռնարկենք։ Կմանրամասնեք, թե ի՞նչ նորմերի մասին է խոսքը։

-Նախ պետք խոսենք այն մասին, որ մենք դեռ  պետք է ունենանք վավերացված միջազգային պայմանագրեր։ Քանի դեռ այդպիսիք չունենք, որևէ հակազդման միջոցի մասին, զուտ իրավական առումով, խոսելը վաղ է։ Բայց քաղաքական առումով սա լուրջ խնդիր է, որովհետև նկատի ունեցեք` հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը միայն այս երկու պետությունների հետաքրքրությունների շրջանակում չէ։ Այս խնդիրը կարևորում են  մեծ տերությունները, Եվրախորհրդի համակարգի երկրները։ Սա նաև գնահատական է այն բանի, թե ո՞ր պետությունն է գործով, և ոչ թե միայն միջազգային կառույցներում հնչեցրած ելույթներով, ապացուցում, որ կատարում է ստանձնած պարտավորությունները։ Եթե  այս գործընթացում Թուրքիան խուսափի ինչ-ինչ պայմանավորվածություններ կատարել, պետք չէ դա ողբերգություն սարքել, այլ ընդհակառակը, այն իր հերթին կարելի է ձեռքբերում համարել և միջազգային կառույցներին տեսանելի դարձնել, թե, իրականում, ո՞ր երկիրն է խոչընդոտում  խնդիրների լուծմանը: Ես չեմ կարծում, որ Թուրքիան դա չի հասկանում։ Թուրքիան նաև հասկանում է, որ այս նախաձեռնությունը միշտ չէ, որ ամբողջովին բխում է հենց իր շահերից։ Մի բան նկատի ունեցեք. մեզ միշտ թվում է, թե մենք ինչ-որ մի բանում տանուլ ենք տալիս։ Բայց եթե անգամ ինչ- որ խնդիրներ կան, որոնցում մենք միգուցե այնքան էլ շահեկան դիրքում չենք հայտնվում, բազմաթիվ այլ հարցերում, իմ կարծիքով, Հայաստանը շատ ավելի շահեկան դիրքերում է։ Օրինակ, Ադրբեջանի պարագայում, ինձ համար սպասելի էր, որ Ադրբեջանում` հայ-թուրքական հարաբերություների կարգավորման ֆոնի վրա, լուրջ դժգոհությունների ալիք էր սկսվելու։ Նաև համոզված եմ, որ սա դեռ վերջը չէ, քանի որ նրանք այս ամենի հետ  չեն կարող համակերպվել… Արձանագրություններում մի շատ կարևոր կետ կա, նշվում է, որ արձանագրությունները չեն վերաբերում որևէ 3-րդ կողմի, որևէ 3-րդ պետության։ Անկեղծ ասած, ինձ զարմացրեց, որ այս կետը, ի սկբանե, առաջացրեց որոշ քաղաքական ուժերի դժգոհությունը։ Մինչդեռ  այն` արձանագրությունների ամենաուժեղ, ամենաառանցքային կետերից մեկն է։ Խոսում են նախապայմանների մասին, բայց եթե արձանագրություններում ասվում է, որ այն որևէ 3-րդ երկրի չի վերաբերում, ուրեմն՝ Թուրքիան որևէ նախապայման առաջ քաշել այլևս չի կարող։ Առ այսօր, Թուրքիան, այս առումով, կանխարգելիչ որևէ լծակ չուներ և  ազատորեն կարող էր մեր հարաբերությունները փոխկապակցել Ադրբաջանի հետ: Մինչդեռ արձանագրությունների ստորագրումն այլևս այն իրավական հիմքն է, որով նա անկարող է նման քայլի դիմել։

–Այնուհանդերձ,  ինչ-ինչ զարգացումների պարագայում հնարավ՞որ է արձանագրությունները չեղյալ հայտարարվեն։

-Իհարկե, հնարավոր է։ Սակայն ես չեմ կարծում, որ Հայաստանը հրաժարվի այս արձանագրություններից. Կարող ենք հրաժարվել որևէ դրույթից կամ որևէ պայմանից, և դա  այն դեպքում, եթե  մյուս կողմը կատարի խախտումներ։ Իսկ մեր դիրքորոշումը, կարծում եմ, միանշանակ բաց է և կանխատեսելի։

Հարցազրույցը՝ Գոհար Փիլթոյանի