Խորհրդային գիտնական-արևելագետներից մեկը` Ի. Դյակոնովը, ժամանակին իր հրապարակած «Մարաստանի պատմություն» գրքում տեսակետ է հայտնել, որ հին միդիացիները ադրբեջանցիների նախնիներն են եղել:

Նման մեծանուն գիտնականի կողմից այսպիսի  դիրքորոշումը բավական լուրջ կասկածների տեղիք էր տալիս հենց գիտնականների կողմից, քանի որ այն իրականության հետ և ոչ մի աղերս չունի:

Իհարկե,   հայտնի է, որ Խորհրդային Միությունում պետական մակարդակով ընթանում էր պատմության աղավաղման ակտիվ գործընթաց, որ իրողությունները զտվում ու փոփոխվում էին` համապատասխանեցնելով ժամանակի գաղափարախոսությանը:

Կարո՞ղ էր, արդյոք, նման մեծ գիտնականը լինել պետական համակարգի մի մասը. հարցն իր պատասխանն է ստանում միայն Դյակոնովի վերջին գրառումներում, որոնք, ինչպես ասում են  իրերն իրենց տեղն է դնում: Գիտնականն ինքն է  բացատրում, թե այդ  ինչպես եղավ, որ`  «Միդիան ու Նիզամին` իրանական պետությունն ու իրանցի պոետը, հանկարծ համարվեցի ադրբեջանական»:

Եվ այսպես, ներկայացնենք Ի. Դյակոնովի հուշերից մի հատված. «Միայն Էրմիտաժային աշխատավարձով ընտանիք պահել հնարավոր չէր, նույնիսկ Նինայի (Դյակոնովի կինը) վաստակածի հետ միասին, և ես, իմ եղբայր Միշայի աշակերտի` Լենյա Բրիտանեցկիի խորհրդով պատրաստակամություն հայտնեցի Ադրբեջանի համար գրել «Միդիայի պատմությունը»: Այդ ժամանակ ադրբեջանցիները ճանաչված ու հայտնի նախնիներ էին փնտրում»,-իր հուշերում գրում է գիտնականը:

Այս գիրքը գրելուց հետո, ինչպես հիշում է գիտնականը,  Ադրբեջանի պատմության ինստիտուտի տնօրենն իր բնակարանում` ի պատվիվ գիտնականի, որը Ադրբեջանի համար պատմություն էր ստեղծել,  բանկետ է կազմակերպվում:

Ի. Դյակոնովի շարունակում է .« Այս ընթացքում  հայերը նշում էին «Սասունցի Դավիթ» էպոսի ստեղծման հոբելյանը, ադրբեջանցիները սկսեցին, ի հակադարություն դրան, տոնել Նիզամիի հոբելյանը: Բայց Նիզամին իրանացի գրող է եկել իրականում, և ոչ թե ադրբեջանցի: Բաքվում, անգամ մի ամբողջ շենք էր նվիրվել  որպես ցուցահանդես` Նիզամիի աշխատությունների պատկերազարդումների ցուցադրման համար:

Այստեղ, ադրբեջանցիների առաջ մի խնդիր էր կանգնել. հարկ էր գտնել Նիզամիի դիմանկարը. որոշվել էր, որայն`մինչ  Նիզամիի հոբելյանի օրը պետք է պատրաստ լիներ: Դիմանկարը պետք է «գտնեին» ու բերեին Ադրբեջանի կենտկոմի քարտուղար, «տեղական Ստալին» Բագիրովի բնակարան:  Վերջինս իր մոտ հրավիրեց պատմության համալսարանի աշխատակիցներից մեկին,դիմանկարի վրայից հեռացրեց այն ծածկող սավանն ու հարցրեց.

-Նմա՞ն է :

-Ո՞ւմ,-հարցրեց մասնագետը: Բագիրովը կատաղությունից կարմրեց:

-Նիզամիին նմա՞ն է:

-Գիտե՞ք ինչ,-պատասխանեց մասնագետը, -միջնադարում դիմանկարներ չէին արվում:

…Ինչևէ, դիմանկարը զբաղեցրեց իր պաշտոնական տեղը ցուցահանդեսի դահլիճում: Դժվար է պատկերացնել այդ ցուցահանդեսին ներկայացված պատկերազարդումների այլանդակությունը… ապացուցել ադրբեջանցիներին, որ մարերը նրանց նախնիներն են ես չկարողացա, քանի որ դա իրականությանը չէր համապատասխանում»:

Գիտնականը նշում է, որ Ադրբեջանում  հրապարակվել է պարսկական  միջնադարյան  աղբյուրներից մեկը, որից դուրս էին բերվել հայերի մասին հիշատակությունները:

Իր հուշերում գիտնականը խոստովանում է, որ  «Միդիայի պատմությունը» հաստափոր աշխատությունը գրել է միմիայն կարիքից դրդված: Դրանից հետո, համատեղ աշխատանքնեն արգելող օրենքի ընդունվելուց հետո, գիտնականը, ինչպես ինքն է նշում, մեծ սիրով լքել է ադրբեջանական` կեղծիքներով հարուստ ակադեմիան, մի վայր, ուր այդ երկրի իշանությունների հրահանգով` «Ադրբեջան» կոչվող երկրի  պատմությունն էր սարքվում:

ArmAr.am