ԽՍՀՄ ամենազարհուրելի  կառույցը կագեբեն էր: Իր ամրակուռ  համակարգով այն զբաղվում էր ոչ միայն պետանվտանգության  հարցերով,այլև իր հզորության մի մեծ մասը հատկացնում էր  ժողովրդի ըմբոստությունը  ոչնչացնելու,  բոլորին հլու կամակատար  դարձնելու   «վեհ»  գործին: Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէր ,որ բացի հաստիքային, «երևացող»  աշխատակիցներից, կագեբեում հավաքագրված էին հազարավոր գործակալներ, որոնք  վխտում էին  մեր շուրջը և հոտոտում օդը, ապա գնում իրենց  տերերին  զեկուցում ,թե ով ինչ ասաց, որ խոշոր եղջերավորի  մասին ով ինչ անեկդոտ պատմեց, հայկական կրթության անհրաժեշտության  մասին  ով ինչ խոսեց:

Եթե ընդունենք , որ այդպիսիք ինչ-որ  չափով օգնում էին քրեական  հանցագործությունների բացահայտմանը, ապա բոլորիս մեջ զզվանք էր հարուցում նմանների առկայությունը  գաղափարախոսական  մատնությունների  ոլորտում: Որովհոտև դեռ թարմ  էին  այդ սորտի մատնությունների զարհուրելի հետևանքները գրեթե բոլորիս ընտանիքներում: Մատնություններ, մատնություններ ընկերների , բարեկամների, մատնություններ նախանձից, չկայացածի ատելությունից, սեփական մաղձից:

Հիմա էլ  դեռ մնացել են  դրանցից, ում հանցագործությունների պատճառով ընտանիքներ  որբացան, կենսագրություններ չքացան: Ոչ հեռավոր անցյալում` մեր անկախ պետականության  հաստատմանը զուգընթաց` մամուլում, հասարակական հավաքներում պահանջներ եղան այդ մատնիչների ցուցակները հրապարակելու , քանի որ դրանք ծառայել էին  մեր ազգային մտքի  ոչնչացմանը:  Իշխանությունները, ներհասարակական նոր լարվածություն չստեղծելու մտահոգությամբ, իրավացիորեն այդ քայլին չդիմեցին:

Դա ճիշտ էր, քանի որ աղբի տեսանելի  դառնալուց հետո աղբահանության պահանջը կդառնար տիրապետող: Համակերպվեցինք դրա հետ  ու  բնական համարեցինք  այն, որ դրանք, վերջապես, ծվարեն  Հայրենիքից շպրտված մի փոսում: Դա, իհարկե, վերջում:

Հիմա, կարծես, այդ աղտեղությունից հեռու ենք, և, թվում է, այդ գործակալների զգալի մասը  մնացել է անտեր, բախտի քմահաճույքին հանձնված: Բայց պետական քաղաքականության փոփոխությամբ այդպիսիք հո չվերացա՞ն: Հավանաբար, դրանց ծառայությունից նախկին որակով  չեն  օգտվում, բայց դա նշանակու՞մ է արդյոք , որ վերաորակավորվելով, գործակալների մի բանակ  չի զբաղվում քայքայիչ, պառակտողական  աշխատանքով այս կամ այն և մանավանդ հոգևոր ոլորտում:

Աշխատանք, որը եթե  ուղղակիորեն  կամ տեսանելի կերպով չի վնասում  պետության անվտանգությանը, ապա անմիջականորեն  հարվածում, ջախջախելի է դարձնում  ներքաղաքական  ոլորտը:

«Համամարդկային» անվան տակ արևմտյան չափանիշների /օտարի շահերից  բխող չափանիշների/  մեզ պարտադրելուն զուգընթաց` հայ իրականության մեջ` հատկապես մամուլում, կազմակերպվող կլոր-քառակուսի-անձև սեղանների ժամանակ ավելի ու ավելի ցինիկ դրսևորումներ են ստանում մեր ազգային արժեքների հանդեպ արհամարհանքը, այդ արժեքներից հեռանալու կոչերը: Արդեն Ավարայրը դառնում է վիճարկելի, Վարդան Մամիկոնյան խորհրդանիշը դառնում է վիճարկելի, և դեմքին մի կերպ խոհուն արտահայտություն տված «մտածողի» բաճկոնի գրպանից խորամանկորեն աչքով է անում ներդրված բացիլը:

Այսինքն, այլևս անթաքույց ձևով, ինչ-որ հոգևոր կլինիկաների թելադրանքով`  ապազգային քարոզչություն է ծավալվում: Մեզ ներկայացվում է պատմական անիմաստ բեռ քարշ տվող հիվանդի մեղադրանք, ընդ որում այնպիսի հիվանդի, որը մերժում է առաջարկվող բուժումը: Իսկ առաջարկվող բուժումը հոգևոր կործանումն է:

Զարհուրելին այն է, որ այս գործին լծվել են այստեղածին ինչ-որ քարոզիչներ, գրիչը սկզբում բերանը, հետո նոր թղթին դնող բախտագուշակներ,  որ հայ են միայն փաստաթղթերով:

Իրականում այդպիսիք, կանգնած լինեն թե պառկած, միևնույնն է, չոքած են: Ում առաջ` կարևոր չէ: Եվ դեռ ճամարտակում են, թե պարզամտություն է վերոհիշյալ հոգևոր աղետների պատճառը մեր ներսում չփնտրելը: Տեսեք ուր են հասել: Այսինքն, պետք չէ այդ ամենը դրսի հետ կապել, պետք չէ նման քարոզիչներին համարել հայակործան օտարի կամակատարներ և պետք չէ այդ ամենը համարել մի շա~տ ուրիշ ծրագրի հետևողական իրականացում:

Պետք է, քանզի այդ գործին լծված օտարը այս հողի վրա ուրիշ անելիք չունի  մեզ պատմական հիշողությունից  զրկելուց, տնտեսապես ստրկացնելուց, աշխարհի ամենաէժան աշխատուժի վերածված խառնամբոխ դարձնելուց, ՄԱԿ-ի կոպեկ /կարդա` լումա/ չարժեցող որոշումներով առաջնորդվող հիմարների մի բազմության վերածելուց բացի:

Մարդիկ անթաքույց դա են անում գերժամանակակից բոլոր մեթոդներով, հոգևոր ստրկացման բոլոր մեխանիզմներով: Անընդհատ հարվածում են բոլոր ուղղություններով` մեր բարոյականությանը, պատմական հիշողությանը, կրթությանը, տնտեսությանը, ներհասարակական հարաբերություններին, մշակույթին: Ազգային արժևորման առումով, հիմա շատ բան է երերում,  որովհետև սեպի պես խրում են վերագնահատման ցեցը: Ովքե՞ր են ներսում` մեզանում, օժանդակում այս գործին, վերաորակավորված գործակալնե՞րը, թե՞ ինքնակոչ ազգատյացները, բայց ժամանակ առ ժամանակ մթնոլորտում ինչ-որ գարշահոտություն է տիրում:

Ավիկ ՄԱՐՈՒԹՅԱՆ