2009-ի ապրիլի 7-ին Ախալցխայի շրջանային դատարանը «Միասնական Ջավախք» ժողովրդական դաշինքի առաջնորդ Վահագն Չախալյանին կեղծ մեղադրանքով դատապարտեց տասը տարվա ազատազրկման: Այսօր ջավախահայ ազգային գործիչը բանտարկված է Վրաստանի Ռուսթավիի թիվ 6 խիստ ռեժիմի բանտում, ենթարկվելով խստագույն պատժամիջոցների: Օրերս լրացավ հայ ազգային գործիչի ծննդյան 30 ամյակը:

Կամ ուծացում, կամ արտագաղթ

Վրացական իշխանությունների կողմից Ջավախքի ուծացման քաղաքականությունն առավել խորացավ այդ երկրի անկախացումից հետո: Ջավախքը լինելով  բնիկ հայկական տարածք, ջավախահայությունը, սակայն, երբեք չի բարձրացրել Վրաստանից անջատման հարց, պահանջը եղել է ու կա Ջավախքի հայկականության պահպանումը: Բայց ուրիշի ունեցվածքը սեփականածի վախվորած հոգեբանությամբ  Վրաց իշխանությունները հետևողականորեն շարունակում են Ջավախքի հայաթափման հստակ քաղաքականության ծրագրի իրականացումը: Սցենարը նույնն է` այսօր էլ, երեկ էլ. հայկական եկեղեցիների անխնա պայթեցում կամ վրացացում, հայկական գերեզմանատների անխնա ոչնչացում, ուր ամփոփված են Վրաստան կոչվող պետության ձևավորման ու կայացման փուլերում հսկայական ներդրում ունեցած հայորդիների աճյունները: Հիշեցնենք, որ 800 տարում Թիֆլիսը կառավարած 47 քաղաքագլուխներից 45-ը ազգությամբ հայ է եղել: Իսկ այսօր նրանցից և ոչ մեկի գերեզմանը պահպանված չէ: «Երախտապարտ» վրաց ժողովուրդն այսպես է վարձահատույց լիում Թիֆլիսի շենացման գործում մեծ ավանդ ներդրած հայ քաղաքագլուխներին: Այսօր Թիֆլիսի քաղաքականությունն ամբողջությամբ միտված է մեկ բանի` Ջավախում ստեղծել ապրելու անհնար պայմաններ և հայությանը պարտադրել կամ ուծացում կամ արտագաղթ:

«Որոշների» նեղ անձնական շահերի գինը

Թբիլիսիի իշխանությունների` ջավախահայության նկատմամբ իրականացվող շովունիստական քաղաքականությունը չէր կարող չառաջացնել հայության հակազդեցությունը:

Արցախյան ազատամարտի հերոս Ժիրայր Սեֆիլյանը հիշում է, որ դեռ Արցախյան ազատագրական պայքարի օրերին Ջավախքի հայ հասարակական գործիչների շրջանում կար արցախահայության պես ոտքի կանգնելու և հայկական Ջավախքը  վրացական բռնատրությունից ազատագրելու մեծ ձգտում, քանզի առկա էր այն մտահոգությունը, որ շարունակվող քաղաքականության դեպքում հայկական երկարամասին կարող է սպառնալ հայաթափված Նախիջևանի ճակատագիրը։ Բայց, կատարվեց առաջին անսպասելին. 90-ականների Հայաստանի իշխանությունները վրացիներից առավել եռանդուն գտնվեցին ամեն կերպ խեղդելու ջավախահայերի ազնիվ ձգտումը: «Երևանի ռեժիմն իր գործն արեց. չնայած դրան խմորումները շարունակվում էին, մասնավորապես, երիտասարդության շրջանում»,- ասում է Ժիրայր Սեֆիլյանը: Երիտասարդական շարժումներն իրենց ակտիվության բարձրակետին հասան 2000-ի սկզբներին:

Վահագն Չախալյանն իր հասարակական գործունեությունը սկսեց 2001-ին, երբ դեռ 20 ï³ñ»Ï³Ý ¿ñ: Նա իր զինակիցների հետ 2003-ին ստեղծում է «Ջավախքի երիտասարդական մարզամշակութային միությունը» («ՋԵՄՄ»), որի նպատակն էր հայրենանվեր երիտասարդության դաստիարակումը: «Ու չնայած Միության ղեկավարներն իրենք երիտասարդներ էին, բայց նրանց հաջողվում է բազմաթիվ երիտասարդների դաստիարակել ազգային մտածողությամբ: Իսկ նրանց ապագա սխրանքներին մենք դեռ ականատես ենք լինելու»,- իր համոզմունքն է հայտնում Ժ. Սեֆիլյանը:

Շուտով Վահագն Չախալյանի նախաձեռնությամբ Ջավախքում ստեղծված հասարակական կառույցները վերածվում են կազմակերպված ուժի և արդյունավետորեն հակազդում վրացական իշխանությունների հակահայկական գործողություններին: Կազմակերպվում են Ջավախքի հայության իրավունքների պաշտպանության բողոքի ակցիաներ ընդդեմ վրացական իշխանությունների խտրական գործողությունների: «ՋԵՄՄ» ակտիվիստների շնորհիվ նույնիսկ կասեցվում է վրացիների կողմից տասնամյակներ շարունակվող ու նորովի դրսևորովող երևույթը` հայկական եկեղեցիների վրացացման  արշավը:  Կազմակերպության համարձակ գործունեւոթյունից վախվորած, վրաց իշխանավորներն այլևս չէին հանդգնում իրենց հայտնի հակահայական սցենարներն իրացնել հայկական երկրամասում: Նույնիսկ վրացական հարկային,  դատախազության ներկայացուցիչները չէին համարձակվում մուտք գործել Ջավախք:     Հասունանում էր քաղաքական գործընթացներում ներգրավվելու անհրաժեշտությունը: Ջավախքի  ուժերը միավորելու նպատակով 2005թ. մարտի սկզբին հիմնադրվում է «Միասնական Ջավախք» ժողովրդական դաշինքը, որի կորիզն են  կազմում «ՋԵՄՄ»-ի անդամները: Իսկ արդեն 2006-ին, երբ Վրաստանը պատրաստվում էր ՏԻՄ ընտրություններին, առաջին անգամ ջավախահայությունը, հանձին «Միասնական Ջավախք՚ շարժման, ընտրությունների մասնակցության հայտ է ներկայացնում: «Այդ ընտրություններում տղաները փայլուն հաղթանակ տարան, «Միսնական Ջավախքը իրականում հավաքել էր 70 % ձայն: Բայց Թբիլիսին բացահայտորեն կեղծեց պատկերն ու հայտարարեց` ընդամենը, 30 %ե: Վրացական իշխանությունները, հայ շրջանակներից իրենց կամակատար անձանց հաղթանակը Ջավախքում ապահովելու նպատակով, դիմեցին կոպիտ խախտումների: Իսկ կեղծիքը չէր կարող հանդուրժվել Վահագնի ու իր ընկերների կողմից: Սկսվում են զանգվածային բողոքի ցույցերը: Ժողովուրդը ,«Միասնական Ջավախքի կողքին էր, ինչը  տղաներին առավել ոգևորում էր, դարձնում համարձակ ու վճռականե: Այն առաջացնում էր  Վրաստանի իշխանությունների զայրույթն ու վրդովմունքը, վերջիննես սարսափած էին ազգային արժանապատվությամբ տոգորված ջավախահայ երիտասարդության քաղաքականապես հասուն ու գրագետ գործողություններից,  և գիտակցում էին, որ Ջավախքում հասունանում է իրենց հակահայկականության դեմ ընդվզող, դրանով իսկ լուրջ վտանգ ներկայացնող քաղաքական ուժ: Եթե վրացական կողմի մտահոգությունները լիովին հասկանալի էին, ապա տարօրինակ էր հայ քաղաքական որոշ գործիչների  բացասական կեցվածքը հայրենանվեր երիտասարդների հանդեպ: Իսկ ովքե՞ր էին այդ «որոշները», որոնց ևս վրդովվեցնում էր երիտասարդների` Ջավախի հայապահպանմանն ուղղված քայլերը: «Նրանք հին սերունդի` 1990-ականների սկզբի հայ հասարակական-քաղաքական այն գործիչներն էին, ովքեր մշտապես եղել են Երևանի իշխանությունների հլու հնազանդ կամակատարները : Այդ մարդիկ խանդով էին վերաբերվում երիտասարդների գործողություններին: Հրապարակ էր իջել մի նոր սերունդ, որն առավել ամուր կառչած լինելով հայրենի հողին, ավելի մտահոգ էր հայրենի Ջավախքի ճակատարգրով, քան նախորդներն էին: Տղաների գործունեությունը նման էր մի օազիսի` համատարած գորշության մեջ»,- գնահատում է Սեֆիլյանը: Տարբեր էին անգամ պայքարի մեթոդները: Ի տարբերություն  հների, որոնք  վրաց իշխանությունների հակահայկական քաղաքականության դեմ պայքարում էին ընդամենը հրապարակային հայտարարություններով, միջազգային ատյաններ հեռագրեր ուղարկելով, ապա Չախալյանի ու իր ընկերների համոզմամբ` ջավախահայության դեմ կիրառվող խտրական քաղաքականությանը հնարավոր էր   հակազդել միմիայն   կազմակերպված դիմադրությամբ: Բնական է, որ ինքնուրույնությունից զուրկ  մարդկանց  պիտի դուր չգալիս երիտարասարդ սերնդի ինքնավստահությունն ու համարձակությունը: «Հայ ավանդական քաղաքական ուժերը քաջարի երիտասարդներին  ոգևորելու, առաջնորդելու փոխարեն,  սկսեցին խանգարել, պարբերաբար հակադրվել նրանց, հալածել, անգամ նպաստել նրանց մեկուսացմանը՚: Նույնիսկ  Հայաստանի առանձին քաղաքական կուսակցություններ և հասարակական կազմակերպություններ ջավախահայ  երիտասարդ ազգային ուժին օգնելու փոխարեն սկսեցին զբաղվել էժանագին քայլերով` վարկաբել Վահագն Չախալյանին ու «Միասնական Ջավախք»-ի ակտիվիստներին, զրպարտել նրանց վրացական կամ ռուսական հատուկ ծառայությունների հետ համագործակցության մեջ: Եվ սա, անշուշտ, ուներ իր պատճառները, որոնք ոչ մի առնչություն չունեն ազգի շահերի հետ և պետք է փնտրել նեղ անձնական շահերի տիրույթում: Իրողությունը հետևյալն է. «Միասնական Ջավախք»-ի` որպես առաջատար ուժի ի հայտ գալը ստվերում էր որոշ քաղաքական և հասարակական ուժերի գործունեությունը, զրկում նրանց Ջավախքի իրավունքների պաշտպաններ հորջորջվելու մենաշնորհիցը, դրանով իսկ վտանգում Հայաստանում և Սփյուռքում սեփական քաղաքական, ինչու ոչ, նաև ֆինանսական  կապիտալի ձեռքբերմանը:

ՀՀ իշխանություններն իրենց հերթին ևս չօգնեցին «Միասնական Ջավախք»-ին, ավելին. այն պահին, երբ Վրաց իշխանությունները ծրագրեցին չեզոքացնել Ջավախքի առաջատար քաղաքական ուժին, առաջին հարվածը եկավ այնտեղից, որտեղից Վահագն ու իր ընկերները ամենևին չէին  սպասում. դա Հայաստանն էր:

Ովքե՞ր  դավաճանեցին

ՏԻՄ ընտրություններից մի քանի օր անց Վահագնն իր ընտանիքի և Գուրգեն Շիրինյանի հետ մեկնում է Հայաստան: Երևան մտնելուն պես մեքենան շրջապատվում է 5-6 այլ մեքենաների կողմից: Դրանցից դուրս եկած անհայտ անձինք սկսում են կռվի բռնվել Վահագնի ու Գուրգենի հետ:

«Տեղի ունեցածը խուլիգանություն էր, բայց  պատվիրված խուլիգաբնություն»,- համոզված է Ժիրայր Սեֆիլյանը, իսկ դավաճանության կազմակերպիչները մի կողմից ջավախքյան այն ուժերն էին, ովքեր ուզում էին Թբիլիսիին հաճոյանալով իշխանության մեջ սեփական տեղն ապահովել: Մյուս կողմում Հայաստանի իշխանություններն էին: Վերջիններս  «պապից ավելի կաթոլիկ գտվեցին»: Եթե Վրաց իշխանությանը չհաջողվեց տղաներին չեզոքացնել Ջավախքում, ապա  ՀՀ  իշխանությունների ակտիվ աջակցությամբ այն գլուխ բերվեց Հայաստանում:

«Նույնիսկ նպատակ ունեին, սարքված խուլիգանական սցենարի ընթացքում ֆիզիկապես ոչնչացնել տղաներին: Փաստորեն, Չախալյանի և Շիրինյանցի նկատմամբ իրականացվեց մահափորձ: Բայց իրենց ֆիզիկական պատրաստվածությամբ տղաները կարողացան դիմադրել` 5 հոգով 40-ի դեմ: Վահագն ու Գուրգենն անզեն էին, մինչդեռ հարձակում գործած խուլիգանները զինված էին մետաղյան լոմերով, ատրճանակներով, դանակներով»: Հետևանքը եղավ այն, որ Գուրգենը թիկունքից դանակահարվում է, իսկ Վահագնը գլխին հասցված ծանր առարկայի ուժեղ հարվածից կորցնում գիտակցությունը: Դանակահարվում են նաև Չախալյանի հայրն ու եղբայրը և տեղափոխվում հիվանդանոց:  Հաջորդ օրը տարածվում է հնարովի մեղադրանք` Վահագն Չախալյանը հայկական սահմանը հատել է ապօրինաբար: Եվ ՀՀ ԱԱԾ-ի աշխատակիցները, փոխարենը խուլիգանական հարձակում իրականացրած անձանց որոնելու, ձերբակալում են Վահագնին: Սկսվում է դատական գործընթացը: Ամիսներ անց, Գյումրիի առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ, Վահագն Չախալյանը դատապարտվում է մեկ տարվա պայմանական ազատազրկման` 1,5 տարի փորձաշրջանով, և վտարվում Հայաստանից:

Հայաստանի իշխանությունների նման վերաբերմունքն արդարացիորեն որակվեց դավաճանություն: Քանզի ակնհայտ էր վրաց և հայ իշխանությունների գործողություններում ներքին պայմանավորվածությունը: Սեֆիլյանը նկատում է, որ Հայաստանում դատական գործընթացն անվերջը ձգձգվում էր, նպատակը պարզ էր` ժամանակ ու հնարավորություն ընձեռել Վրաց իշխանություններին իրենց ուզած իրավիճակը Ջավախքում հաստատելու համար: Հնարավոր բոլոր մեթոդները կիրառվեցին Ջավախքի ձայնը լռեցնելու համար:   Հայկական կողմի` յուրայիններին թիկունքից խփելու քայլերը նախ  վրաց իշխանություներին առավել համարձակ գործելու հնարավորություն ընձեռեցին: Վերջիններիս համար եկել էր երկար սպասված պահը` հաշվեհարդար տեսնելու «Միասնական Ջավախք»-ի ակտիվ անդամների նկատմամբ: Եվ օգտվելով Չախալյանի Երևանում կալանված լինելու փաստից, վրացական իշխանությունները քրեական գործեր են հարուցում մի շարք ակտիվիստների նկատմամբ,  անգամ ճնշել «Միասնական Ջավախք»-ին աջակցած տեղական ձեռներեցներին:

Սակայն Թբիլիսին իր գործը դեռ ավարտված չէր համարում: «Միասնական Ջավախք»-ի ակտիվիստների նկատմամբ հալածանքների հաջորդ ալիքը սկիզբ է առնում 2008թ. հուլիսի 17-ին` Հարավային Օսեթաիայում պատերազմի բռնկումից 20 օր առաջ: Ժիրայր Սեֆիլյան.«Օսեթիայի դեմ ռազմական գործողություններից առաջ Սահակաշվիլին որոշում է ապահովել թիկուքը և Ջավախքում դիմում սադրանքի»: Ու մոգոնվեց առիթը` Ախալքալաքի շրջանի ոստիկանապետ Սամվել Պետրոսյանի տան մոտ տեղի ունեցած հանելուկային պայթյունը: 2008թ. հուլիսի 17-ին 300 հոգանոց հատուկ ջոկատայինները զենք փնտրելու պատրվակով, ապօրինաբար ներխուժում են «ՋԵՄՄ»-ի գրասենյակ:

Խուզարկման արդյունքում զենք չհայտնաբերվեց, ու քանի որ չկարողացան հասնել իրենց ուզածին, 5 օր անց, 2008թ. հուլիսի 21-ին,   հատուկ ջոկատայինները ներխուժում են Վահագն Չախալյանի բնակարան և խուզարկության ժամանակ Վահագնի, նրա հոր և անչափահաս եղբոր մահճակալների տակ հանկարծ «հայտնաբերում» զենք ու զինամթերք: «Դա մի թաթերականացված նեկայացում էր, տղաները չէին կարող տանը զենք պահել,  փաստված է, որ  դա հատուկ ջոկատայինների ձեռքի գործն էր: Վահագնը անգամ տանից չէր հեռացել, քանի որ  վստահ էր իր անմեղության մեջ, անգամ չի դիմադրել վրացի ոստիկաններին, նույնիսկ ինքն է ասել` ձերբակալեք ինձ: Մինչդեռ Գուգենը համոզված լինելով վրաց նենգության մեջ, դիմում է փախուստի»:

Արցախյան ազատամարտի հերոս Ժիրայր Սեֆիլյանը ցավով տեղեկացրեց, որ այսօր անկախ Հայաստանի Հանրապետության ոստիկանական բաժիններում կարող ենք տեսնել Գուրգեն Շիրինյանի նկարը, որ ցուցադրվում է որպես գլխավոր հետախուզվողի: «ՀՀ ոստիկանությունը փնտրում է հայազգի լավագույն զավակներից մեկին` Գուրգեն Շիրինյանին, ինչ է Բեն-Լադե՞ն է: Անգամ Քարվաճառի ոստիկանոոթյունում կտեսնեք նրա նկարը որպես հետապնդվողի: Սա պատիվ չի’ բերում մեզ, ամո’թ է»:

Չախալյաններին ձերբակալվում են` ապօրինի զենք, զինամթերք պահելու կեղծ մեղադրանքով, հարուցվում է քրեական գործ:  Վահագն Չախալյանի նկատմամբ առաջադրվում են ևս մի քանի նոր մեղադրանքներ, որոնց հիմքում ուղղակի ընկած է 2005-06 թթ. նրա ծավալած քաղաքական գործունեությունը, մասնավորապես` զանգվածային բողոքի ցույցերի կազմակերպումը:  Իսկ նախաքննությունն ու դատական գործընթացը կատարյալ խեղկատակություն էր, որ  իրականացվեց Վրաստանի Սահմանադրության և քրեական-դատավարական օրենսգրքի, նաև Վրաստանի կողմից վավերացված Մարդու իրավունքների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիայի կոպիտ խախտումներով: ՎԱհագնի ու նրա ազգականների դեմ թխած շինծու գործը տրամաբանական ավարտին հասցնելու նպատակով Ախալցխայի դատարանը ստիպված դիմեց աղաղակող խախտումների: Այլ բան հնարավոր էլ չէր ակնկալել, քանզի այն վրաց իշխանությունների քաղաքական պատվերն էր ուղղված հայ ազգային գործիչ Վահագն Չախալյանի քաղաքական գործունեության դեմ: Սակայն հարկ է հստակ գիտակցել, որ Վրաստանի դատարանի` կեղծիքի ու անօրինությունների վրա կայացրած դաժան դատավճիռն ուղղված է ոչ միայն Վահագնի, այլև Ջավախքի ու ողջ հայության դեմ:

Որ չպատռվի կեղծ դեմոկրատի դիմակը

Այս տարվա հոկտեմբերի 5-ին Վահագնը հայտարարեց անժամկետ հացադուլ, այն բողոք էր ի նշան իր նկատմամբ սահմանված անմարդկային և արժանապատվությունը նվաստացնող բանտային պայմանների դեմ: Ի դեպ, բանտի ադմինիստրացիան սկզբում ցինիկաբար հրաժարվել էր գրանցել հացադուլի փաստը: Իսկ վրացական կողմի` ՎԱհագնի դեմ կիրառվող նման խստացումներն աննպատակ չեն: ՀԱյտնի է, որ Չախալյանի գործը գտնվում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում, և, ինչպես հավաստում են «Երկիր» միութան ներկայացուցիչները, հնարավոր է, որ  դատարանը ընթացիկ տարվա վերջին կամ առաջիկա տարվա սկզբին այն քննութան առնի: Ահա սա է, որ խիստ անհանգստացնում է ժողովրդավար ներկայացող Վրաց իշխանությանը, քանզի նաև գիտակցում է, որ միջազգային դատարանում պատռվելու է դեմոկրատի կեղծ դիմակը: Ահա թե ինչու են  ոտք ու ձեռք ընկած փորձում է Վահագնին տարբեր գործարքները առաջարկել: «Վրացական կողմը  հասկանալով, որ այս մարդու հետ չեն կարող պաշտոն առաջարկելով լեզու գտնել, փորձում է նրանից հետևյալ խոստումը կորզել` բանտից դուրս գալուց հետո ոչ միայն  չզբաղվել քաղաքականությամբ, այլև հեռանալ Ջավախից: Մինչդեռ Վահագնը շարունակում  է մերժել ու մնալ անհողդողդ: Իսկ հայությունը պետք է լավ հասկանա, որ Վահագն Չախալյան, նշանակում է հայկական Ջավախք: Ու քանի դեռ բանտված է ՎԱհագնը, ուերմն բանտված է և Ջավախքը: Այդ խորհուրդը կա Վահագնի տոկունության մեջե,-ասում է Սեֆիլյանը:

Այդ դժվարին պայմաններում Վահագնը ոչ միայն չի հուսահատվում, այլ ջավախահայությանը ոգեկոչում է համախմբման: Ամիսներ առաջ բանտից հնչեցրած իր կոչում նա գրեց. «Հակառակորդը մեր աչքերում չպիտի նկատի թուլություն կամ հոգնածության հետք իսկ: Մենք պետք է թոթափենք մեր վրայից անտարբերության փոշին, անտարբերություն մեր իսկ ճակատագրի նկատմամբ: Չկա ավելի մեծ վիրավորանք, քան ազգային արժանապատվությանը դիպչելը, ազգային իրավունքները ոտնահարելը, մի՛ հանդուրժեք նման վիրավորանք: Բոլորս մեկտեղ, ուս ուսի տված  պիտի հետ նվաճենք մեր պապերի երկիր Ջավախքի վեհությունը, մեր հպարտ Աբուլի վեհությունը»: Իսկ Վահագնի կոչը միայն ջավախահայությանը չի ուղղվածայն, այլ ամեն մի հայի ` լինի Ջավախքում, Հայաստանում, Արցախում ու Սփյուռքում:

Մինչդեռ Վահագն Չախալյանի ձերբակալությունից հետո Հայաստանյան քաղաքական ուժերը , ( բացառությամբ 1-2-ի) ոչ միայն հետևողականորեն չզբաղվեցին այս խնդրով, այլև շատերի կողմից գրեթե մոռացության է մատնվել այն փաստը, որ արժանապատիվ ու ազգանվեր հայորդին կեղծ մեղադրանքով շարունակում է բանտված մնալ Թբիլիսյան բանտում:

Վահագն Չախալյանի ազատ արձակումը հնարավոր է միայն պաշտոնական Թբիլիսիի վրա ճնշում գործադրելու դեպքում: Իսկ այդ հարցում  կարևորագույն դերակատորումը վերապահված է միայն  Հայաստանի Հանրապետությունը, որպես հայության համահավաք հայրենիքի: ներկայիս  իշխանությունները պետք է ու կարո’ղ են Վահագնի ազատման միջնորդությամբ հանդես գալ վճռորոշ քայլերով, թերևս այդ կերպ փոքր-ինչ մեղմելով նախորդի «բացթողումները»:

Արմինե Սիմոնյան

ArmAr.am,  «Իրատես  de facto»