Ներկայացնում ենք ՀՅԴ Բյուրոյի ներկայացուցիչ Հրանտ Մարգարյանի` Սիրիայում  տպագրվող «Գանձասար» թերթին տված հարցազրույցը:

– Ինչպէ՞ս կ՛ընկալէք եւ կը գնահատէք մեր գա­ղութի ներքաղաքական իրադարձութիւնները:
– Գիտէք, հիմա ամբողջ հայութիւնը Հայաստանէն սկսեալ մինչեւ տարբեր շր­ջաններ մտահոգ են սիրիահայութեան ճակատագրով, Սիրիայի կացութ­եամբ եւ ընդհանուր պահանջք կայ, ցանկութիւն կայ, տրամադրութիւն կայ օգտակար լինելու թեւ ու թիկունք կանգնելու եւ յաճախ յստակ չի, թէ պա­հանջը ո՞ր ուղղութեամբ է եւ ինչպէ՞ս կարելի է այդ զօրակցութիւնը ունենալ: Իմ գալու նպատակն է հիմնականում մօտից ականատեսի աչքով տեսնել դժ­ուարութիւնները, լսել համայնքի ներկայացուցիչներին, կողմնորոշուել եւ տեսնել ինչպէս կարելի է հայկական կարողականութիւնը ուղղորդել, որպէս­զի այս տագնապից, այս դժուարութիւնից սիրիահայութիւնը կարողանայ նուազագոյն վնասով դուրս գալ, կարողանայ աւելի անվտանգ եւ աւելի կազ­մակերպուած դուրս գալ: Այն ինչ որ տեղի է ունենում Սիրիայում, գուցէ քա­ղաքական կտրուածքի մէջ պէտք է նայենք, զանազան վերլուծութիւններ կա­րելի է անել, որը կարծում եմ մեր խօսակցութեան թեմայից դուրս է մնում: Բայց կարծում եմ կարեւորը մենք այնպէս պէտք է կազմակերպենք մեր գոր­ծը, որ ցանկացած սիրիահայ իրեն համայնքի մաս կարողանայ զգալ, հա­մայնքի կողմից պաշտպանուած եւ համայնքի կողմից հոգատարութեան են­թակայ զգալ: Նոյնը կ՛ասեմ սիրիահայութեան, որը իրեն ամբողջ հայու­թեան մաս պէտք է կարողանայ զգալ եւ ամբողջ հայութեան կողմից հոգա­տարութեան ենթակայ: Մենք սա է որ պէտք է անենք, մենք` սիրիահայերս այս երկրին մէջ ընկալուել ենք, ընդունուել ենք հարազատօրէն դըժուար պայմանների մէջ, մենք վայելել ենք այս երկրի բարիքները եւ այսօր դըժուա­րութիւնները եւս պէտք է կիսենք սիրիացիների հետ: Պէտք է կարողանանք դիմանալ, գաղութը պէտք է կարողանայ մնալ, գաղութը պէտք է գոյատեւի, գաղութը պէտք է չկորցնի իր կենսունակութիւնը եւ սա կարծեմ թէ հիմնա­կան հարց է:

– Ի՞նչ պիտի ըսէք հայրենի իշխանութիւններու կեցուածքի մասին, այսինքն հայրենի իշխանութիւնները եւս ներգրաւուա՞ծ են այս հարցով, մտահոգու­թիւններ ունի՞ն, նախապատրաստութիւններ կը տեսնե՞ն սուրիահայութեան օգնութեան փութալու համար:

-Թերեւս լիազօրուած չեմ հայրենի պետականութեան կողմից պատասխան տալու, բայց իբրեւ պատասխանատու անձ, որ նաեւ ունեցել եմ յարաբերու­թիւններ հայրենի իշխանութիւնների հետ անկեղծ լինելու համար եւ արդար լինելու համար կ՛ասեմ, որ համընդհանուր նաեւ իրանց մօտ մտահոգութիւն կայ եւ ցանկութիւն կայ օգտակար լինելու, այս առումով կարծում եմ մենք խընդիր չունենք, սակայն մենք պէտք է կարողանանք գիտակցել, որ Հայաս­տանի իշխանութիւն-սիրիահայութիւն յարաբերութեան մէջ, նախ գոյութիւն ունի Հայաստանի Հանրապետութիւն-Սիրիայի Հանրապետութիւն յարաբե­րութիւններ, որը չի կարող անտեսուիլ, չի կարող չհասկանալ հաւանական ստեղծուած կաշկանդումները, սահմանափակումները մենք չի գիտակցենք, բայց տրամադրութիւն կայ օգտակար լինելու: Էդիկայի որոշումներ կան, որ պէտք է յարգուեն, բայց ցանկութեան առումով կարծում եմ, որ այդ ցանկու­թիւնը կայ: Այլ խօսքով, որ պետականութիւնը պէտք է կարողանայ նաեւ ստեղծել դրութիւններ, կարելիութիւններ, որ սիրիահայութիւնը առաջին հեր­թին հոգեբանօրէն իրեն նաեւ Հայաստանի Իշխանութեան կողմից պաշտ­պանուած զգայ, պէտք է դա լինի առնուազան հոգեբանական մակարդա­կով, որը կարծում եմ ինչ որ չափով գոյութիւն ունի: Իսկ դիւրութիւնների առումով, անշուշտ կ՛ուզէի Հայաստանի Հանրապետութիւնը լինի այնպիսի պետականութիւն, որ իր քաղաքացիներին կարողանար տէր լինել եւ իր քա­ղաքացիների կողքին նաեւ աշխարհի մէջ տարասփռուած համայն հայու­թեան կարողանար տէր կանգնել: Այդտեղ կարծում եմ որ խնդիրներ կան, կարծում եմ, որ դժուարութիւններ կան, բայց կարեւորը այս հանգաման­քում, այս պահին, այս ժամանակահատուածի համար իմ կարծիքով դրա­կան տրամադրութիւններն են, որոնք գոյութիւն ունեն օգտակար լինելու, մնացածը արդէն շատ աւելի հիմնական եւ խորքային իմաստ ունեն, որ այ­լապէս կարելի է խօսել:

– Սուրիահայութեան օգնութեան փութալու առումով, համահայկական կազ­մակերպութիւններու կամ Հայաստանի պետութեան կողմէ որոշակի ծրագիր­ներ կա՞ն:

– Հիմա հարցը այն է, որ սիրիահայութիւնը նախ ինքը պէտք է կարողանայ ներքին կազմակերպուածութիւն ցուցաբերել, ներքին փոխօգնութեան կազ­մակերպուածութիւն պէտք է ստեղծի, մէկը մէկին ձեռք մեկնելու, մէկը մէկին զօրակցելու, մէկը մէկին թիկունք կանգնելու, նախ այս համայնքային փո­խօգնութեան գործը պիտի կարողանայ կազմակերպել, դրանից յետոյ բնա­կանաբար կարեւորութիւն է ստանում համայն հայութեան զօրակցութիւնը եւ օժանդակութիւնը սիրիահայութեան եւ սիրիահայութեան այդ տեսակ ճի­գին, որ մէկը մէկին կարողանայ թիկունք կանգնիլ ամենակարիքաւորին, ամենախոցելիին հասնիլ: Այսինքն` նախաձեռնութիւնը պէտք է սկսի` սիրիա­հայութիւնը, որուն պիտի յաջորդեն արտաքին` համահայկական կազմակեր­պութիւններու եւ Հայաստանի պետութեան նախաձեռնութիւնները: Մենք այդ առումով ունենք արդէն մեր նախաձեռնութիւնը, արդէն մեր լուման ու­նենք այս գործին մէջ, ինչ որ յատկացում արդէն կատարել ենք այդ իմաս­տով, որը ուղղակի պէտք է դառնայ սկիզբ համընդհանուր ուժերի մէկտե­ղում, իսկ այլապէս հայութեան կարողականութիւնը կազմակերպելու եւ ու­ղորդելու առումով մենք արդէն ունենք ծրագիր եւ մենք առիթը պէտք է օգ­տագործենք կոչ անելով բոլոր գաղութներին, բոլոր շրջաններին, որոնք ան­ցած տասնամեակներում յաճախ վայելել են սիրիահայութեան օժանդակու­թիւնը եւ զօրակցութիւնը իր զանազան կարիքների եւ դժուարութիւնների փարատման հարցում, որպէսզի այսօր իրենք որ փոխադարձ դերով ներկա­յանան, հրապարակ դուրս գան, որպէսզի կարողանանք այս դժուարութիւնը միասնաբար յաղթահարել: Սիրիահայութիւնը այս հարցում պէտք է առան­ձին չմնայ, մենակ չմնայ, սիրիահայութիւնը արդէն այդ գաղութներու մէջ մեծ դերակատարութիւն ունի, բանալի հանգամանքների առումով: Հայաս­տանի պետականութեան առումով բնականաբար Հայաստանի պետակա­նութեան հնարաւորութիւնները շատ աւելի մեծ են, բայց նորից եմ ասում, թէ որոշ միջպետական յարաբերութիւնների առումով կան սահմանափա­կումներ, որ մենք պէտք է գիտակցենք, կան բացեր, որ մենք պէտք է լրաց­նենք, մասնաւորաբար խօսքը վերաբերւում է Դաշնակցութեանը, որ համա­հայկական կառոյց է եւ ունի րէալ, իրական հնարաւորութիւն այդ կարողա­կանութիւնը կազմակերպելու եւ ուղորդելու սիրիահայութեան հետ, միասնա­բար այդ դժուարութիւնները յաղթահարելու հարցում:

– Ի՞նչ պիտի ըսէք սուրիահայութեան արտագաղթի մասին: Մեզի համար այդքան ալ տեսանելի չէ արտագաղթը, այդ մասին վերջերս կը խօսուի, բայց մենք ուղղակիօրէն չենք զգար ատիկա, դուք շօշափա՞ծ էք այդ վտան­գը կամ իբրեւ պատասխանատու նկատա՞ծ էք զայն, նոյնիսկ Սփիւռքի նա­խարարութիւնը հանդէս եկաւ, որ այդքան ալ մտահոգիչ չեն արտագաղթի տուեալները, բայց յաճախ դուրսէն կը շեփորուի արտագաղթի վտանգի առնչութեամբ:

– Կ՛ուզեմ մի բան շեշտել, մեզ համար կարեւոր է հալէպահայ գաղութի պահ­պանումը, կազմակերպուած պահպանումը, կենսունակ պահպանումը, որով­հետեւ հալէպահայութիւնը ունեցել է համահայկական դերակատարութիւն, բայց հարցն այն է, որ հալէպահայութիւնը Սիրիայի համար կարեւոր դեր ու­նի անելիք` Հայաստան-Սիրիա փոխյարաբերութիւնների հարցով, ունի կա­րեւոր անելիք արաբական աշխարհի եւ Միջին Արեւելքի մէջ` Հայաստանի, հայ ժողովուրդի, Հայ Դատի հարցերի առնչութեամբ, այսինքն այս գաղութի պահպանումը մեզ համար գլխաւոր հարց է, եւ ճիշդ հենց էդ այդ առումով մենք արտագաղթը ոչ քաջալերողն ենք, ոչ էլ օժանդակողը: Գիտեմ` որ այ­սօր իսկապէս այստեղ արտագաղթի մտահոգիչ երեւոյթներ չկան, բայց սիր­իահայութեան շուրջ այսօր տեղի ունեցած խօսակցութիւնները, յաճախ են­թադրեալ խօսակցութիւնները կարող են ստեղծել մթնոլորտ, որ մենք ակա­մայ խրախուսենք արտագաղթի երեւոյթը եւ կարող է պատահիլ, որ խուճա­պի երեւոյթ ստեղծուի, որ մենք պէտք է ակամայ կանխենք, թոյլ չտանք: Այ­սինքն լաւ օրերը ապրել ենք Սիրիայում, վատ օրերը կիսենք սիրիացիների հետ, ճիշդ չի հակառակ մօտեցում, մենք պէտք է մեր ներդրումը բերենք երկ­րի վերականգնման գործին մէջ: Սիրիահայութեան կազմակերպուած կենսու­նակ գոյութիւնը կարեւոր է Սիրիայի համար, կարեւոր է սիրիահայութեան համար, սփիւռքահայութեան եւ Հայաստանի համար:

– Արդեօք ներկայ իրադարձութիւնները առիթ չե՞ն ընծայեր, որ քիչ մը աւելի քաղաքականանայ սուրիահայ մեր կեանքը, կենսագործելովայն վարկածը` որ «Ամէն չարիքի մէջ բարիք պէտք է փնտռել»:

– Կարծում եմ, որ սիրիահայութիւնը ունի մեծ փոթենցեալ, ներուժ կարողա­կանութիւն, որը յաճախ համապատասխան հնարաւորութիւն եւ ասպարէզ չի ունեցել ցուցադրելու, բայց ես վստահ եմ, որ Սիրիայում, գալիք Սիրիայում այդ կարողականութիւնը կարող է ամբողջական դրսեւորում ունե­նալ, եւ էստեղ խօսքը վերաբերում է երկրին օգտակար լինելու, Հայ Դատի պայքարին օգտակար լինելու առումով, որովհետեւ այդ կարողականութիւնը հալէպահայութիւնը կամ սիրիահայութիւնը ունեցել են շատ-շատ տեղերում` մեզ համար ապահովելով որակ եւ անշուշտ կարող է իսկապէս Սիրիայի մէջ դա իսկապէս լինի մեծ կարողականութիւն: Վաղուայ Սիրիայի մէջ ես վստահ եմ հայութիւնը նաեւ կը կարողանայ իրեն դրսեւորի մէկ նոր յատկանիշով, քաղաքական կազմակերպուածութեան իմաստով: Եւ այդ իմաստով պէտք է կարեւորել սիրիահայութեան կազմակերպուած ուժեղ գոյութիւնը այս երկ­րում, այս երկրի համար եւ մեզ բոլորիս համար:

– Ներկայ տուեալներով մեր գաղութի տնտեսական կացութիւնըայդքան ալ փայլուն չէ: Խրախուսիչ չէ մանաւանդ մեր դպրոցներու տնտեսական իրավի­ճակը: Իսկ մեր դպրոցները մեր ապագան են, ապագայի երաշխաւորներն են: Այսօր տնտեսապէս վտանգուած ենք: Հ.Օ.Մ.-ը այս իմաստով նախաձեռ­նութիւն կատարեց, երանի այդ նախաձեռնութիւնը ընդարձակուի եւ այլ կազմակերպութիւններ նաեւ միանան սուրիահայութեան նպաստող ճիգե­րուն:

-Այն ինչ որ խօսում էի սիրիահայութեան փոխօգնութեան հարցում եւ ընդ­հանրապէս այս դժուարութիւնը յաղթահարելու առումով, հայկական կարո­ղականութիւնից օգտուելու առումով, առաջին հերթին մեր ազգային դպրոց­ներն են, ապա մեր ազգային կառոյցներն ու միութիւններն են, որոնք այդ դժ­ուարութիւնների եւ դժուար օրերի բերումով չպէտք է կաղան, չպէտք է կաթ­ուածահար լինեն, չպէտք է դանդաղի, չպէտք է վնասուի իրենց գործունէու­թիւնը: Երկրորդ հերթին` խօսքը վերաբերում է առանձին կարիքաւոր ընտա­նիքների, անձերի, որոնք եւս պէտք է տեսնեն թիկունք, պէտք է տեսնեն օժանդակութիւն, պէտք է տեսնեն տիրութիւն անողի շունչը այս գաղութի մէջ եւ այստեղ պէտք է մեր ամբողջ հայկական կարողականութիւնը կարո­ղանանք համակարգել: Ինքը սիրիահայութիւնը մեծ ներուժ ունի եւ այդ նե­րուժը բաւական լուրջ եւ ծանրակշիռ է, նախ պէտք է փորձել կազմակերպել դա, բայց նաեւ այս գործին մէջ պէտք է մասնակից դառնայ ամբողջ հայու­թիւնը:

– Առիթէն օգտուելով պիտի խնդրենք անդրադառնալ նաեւ Հայաստանի քա­ղաքական կեանքին, Հայաստանի ընտրութիւններուն, Հ.Յ.Դ.-ի ընդհանուր կացութեան: Ինչպէ՞ս կը գնահատէք 6 Մայիսի խորհրդարանական ընտրու­թիւններու ընդհանուր արդիւնքը` ընդհանրապէս միւս քաղաքական կազմա­կերպութիւններուն եւ մասնաւորաբար Հ.Յ.Դ.-ի համար:

– Հայաստանի քաղաքական դաշտը չպէտք է գնահատել այդ ընտրութիւննե­րի արդիւնքներով եւ ոչ մէկ ուժի կարելի է գնահատել ձեռքբերուած արդիւնք­ներով, եթէ այդ սխալն անենք կը նշանակէ որ իշխանական ուժերը, որոնք այսօրուայ կացութեան պատճառն են, հիմնական դերակատարն են, այս ընտրութիւններին, հաւաքել են մօտաւորապէս 80%, դա կը նշանակի, որ այ­սօրուայ իշխանութիւնները վայելում են ժողովրդի 80%-ի համակրանքը, այն ինչ որ իրականութեան հետ չի համապատասխանում այս տուեալը եթէ նոյ­նիսկ մէկը բարձրաձայն յայտարարի, Հայաստանի նոյնիսկ եփած հաւերը կը սկսին ծիծաղել եւ եթէ այդպէս է, ուրեմն միւս տուեալներն էլ ճիշդ չեն, միւս տուեալներն էլ հիմք չեն դատողութիւն կատարելու կուսակացութիւննե­րի իրական ժողովրդականութեան իմաստով, բայց ինչ որ առումով այդ թուե­րը արժէք են, այն իմաստով, որ եթէ կուսակցութիւնները չեն կարողացել ընտրութիւնների արդիւնքում իրենց իրական ժողովրդականութեան չափը արձանագրել տալ, ուրեմն նշանակում է դեռ գործ կայ անելիք այնտեղ, շատ մեծ ժողովրդի հետ աշխատելու, պետական «սիսդէմի» հետ աշխատե­լու առումով մեծ անելիք կայ. այդ անելիքից է որ մենք չպէտք է փախենք, եւ այդ գործի անհրաժեշտութիւնից ելնելով մենք մեզ չպէտք է խաբենք, մենք յստակ գործ ունենք անելու Հայաստանում եւ այստեղ խօսքը բնականաբար առաջին հերթին մեր կազմակերպութեան է վերաբերում, մենք նաեւ պէտք ունենք մեր համակուսակցական կառոյցի ամբողջական գուրգուրանքին, որ կարողանանք Հայաստանի մէջ մեր կուսակցական աշխատանքը, ժողովրդի քաղաքական կազմակերպման գործը իսկապէս դնել ամուր հիմքերի վրայ, այդտեղ մենք լուրջ գործ ունենք անելու եւ պէտք է անենք:

– Ինչպէ՞ս կարելի է այլընտրանքը կամ փըրկութիւնը: Ժողովուրդին համար ընկալելի ձեւով ինչպէ՞ս կարելի է հասնիլ փրկութեան, ցանկալի իշխանու­թեան կամ վարչաձեւին, որ արդարութիւնը իրականանայ, եւ մեր երկիրը զարգանայ, մեր ժողովուրդը բարօր պայմաններու եւ արդար հասարակար­գի մէջ ապրի:

– Որքան էլ որ այս ընտրութիւնների մթնոլորտը նուաստացուցիչ էր եւ անբա­րոյական, որովհետեւ փողն էր հիմնական դերակատարը, բայց ես հաւատա­ցած եմ, որ այդ չափի անբարոյականութիւնը (չափը այնքան մեծ էր), նաեւ ինչ որ տեղ սթափեցուցիչ էր, բայց շատերը հասկացան, որ այդ համատա­րած անբարոյականութիւնը ո՛չ արձանագըրութիւնը իր անունով գրանցած ուժի համար յաղթանակ է, ոչ էլ մեր ժողովրդի համար յաղթանակ է: Իսկ ինչ կը վերաբերի փրկութեան մասին, անշուշտ ես այն կազմակերպութեան պա­տասխանատու եմ, որը ունի համապատասխան ինքնավստահութիւն, որ մեր փրկութիւնը մեր ծրագրերուն մէջ է, փրկութիւնը մեր ցոյց տուած ուղղու­թեան մէջ է եւ դա մենք կարողանում ենք ապացուցել այսօր խօսքով, տրա­մաբանութեամբ, բայց վաղը վստահ եմ որ կարող ենք ապացուցել նաեւ գոր­ծով: Իրականացնելով այդ ծրագիրը, հաւատում եմ որ գիտակից շերտը, որը ընտրութիւն է կատարում ծրագրերի մէջ, ընտրութիւն է կատարում կազ­մակերպութիւնների եւ քաղաքական մարդկանց կենսագրութիւնները նկա­տի ունենալով, գաղափարախօսութիւնը նկատի ունենալով, նրանց կողմից եւս սա համոզում է: Ուղղակի այլ ելք չկայ, բացի այն` որ մենք կարողանանք մեր ժողովուրդին այնպէս կազմակերպել, որ ինքը եւս իր քուէով այդ ծրագրի համար ճանապարհ բացի, քուէին տէր ըլլայ: Ընտրութիւնների ներկայաց­ուած մեր բլադֆորմը ոչ թէ մեր կողմից, շատ-շատերի կողմից, եթէ չասեմ, բոլորի կողմից համարուեց եւ ընդունուեց իբրեւ ամենաճիշդ եւ ամենարէալ քաղաքական բլադֆորմ: Բայց մի բան խանգարեց մեզ, քաղաքական պայ­քարը չգնաց գաղափարական պայքարի հետ միասին, այսինքն քննութեան նիւթ չդարձան ծրագիրները, բլադֆորմները եւ դա արդէն գիտակցաբար: Գիտակցաբար շատ-շատ ուժեր խուսափեցին այդ պայքարից, որովհետեւ ի սկզբանէ համոզուեցին որ իրենք պարտուած են այդ պայքարում, դրա հա­մար բոլոր տեսակի քաղաքական բանավէճերը, որոնք կարող էին քննու­թեան առարկայ դարձնել զանազան կուսակցութիւնների ծրագիրներն ու բլադֆորմները, տեղի չունեցան եւ գրեթէ շատ-շատերը միաբերան խուսա­փեցին այդ քննարկումներից, որովհետեւ ի սկզբանէ ընդունեցին իրենց պար­տութիւնը:

– «Գանձասար»-ի ներկայ համարով ի՞նչ կը պատգամէք սուրիահայութեան:

– Սիրիահայութեան համար դժուար օրեր են, դժուար օրերում եթէ մատները չեն միանում, բռունցք չեն դառնում, գլուխ չեն հանում որեւէ գործ: Այսօր մենք չպէտք է մտածենք դժուարութիւններից փախելու մասին, մենք պէտք է մտածենք դժուարութիւնները դիմակայելու եւ յաղթահարելու մասին: Պէտք է կողք-կողքի կանգնենք, թիկունք-թիկունքի կանգնենք, իւրաքանչիւր սիրիա­հայ իրեն սիրիահայութեան մաս զգայ եւ սիրիահայութիւնը իր կարգին իրեն հայ ժողովուրդին մաս զգայ, որպէսզի կարողանանք միասնաբար այս դժուարութիւնը յաղթահարել: Կ՛անցնեն այս օրերը, բայց սիրիահայ գաղու­թը պէտք է մնայ, պէտք է մնայ կենսունակ, որպէսզի կարողանայ իսկապէս իր տեղն ու դերը ունենալ մեր իրականութեան մէջ:

yerkir.am

ArmAr.am