Հարցազրույց թուրքագետ ՌՈՒԲԵՆ ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ հետ

-Հայաստանյան լրատվամիջոցներում օրերս ակտիվ շրջանառվեց Հայոց ցեղասպանության շուրջ Գերմանիայի կանցլերի և Թուրքիայի վարչապետի միջև տեղի ունեցած երկխոսությունը, երբ Մերկելը Էրդողանին կոչ էր արել առերերսվել սեփական պատմությանը: Այս լուրը, սակայն, մեզանում ներկայացվեց այնպես, իբրև թե Գերմանիայի կանցլերը Թուրքիայից պահանջում է օրինակ վերցնել Գերմանիայից ու ճանաչել Ցեղասպանությունը: Եթե այդպես է, կնշանակի գործ ունենք սենսացիոն հայտարարության հետ, հակառակ դեպքում, այն խիստ չափազանցված, և ցանկալին իրականության տեղ մատուցված լրատվություն էր:

-Նախ ասեմ հետևյալը. Գերմանիան այն պետություններից է, որը պարտավոր է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, քանզի մեղսակից է Ցեղասպանության իրականացման գործում և բազմաթիվ փաստեր հաստատում են, որ այդ երկիրը գործուն մասնակցություն է ունեցել հայերի ցեղասպանության կազմակերպման, երբեմն է իրագործմնան հարցում: Գերմանական արխիվները, մասնավորաբար, ռազմական, բավական հարուստ փաստեր են պարունակում Ցեղասպանության վերաբերյալ, որոնց մեծ մասը, ցավոք, փակի տակ է: Հետևաբար, Գերմանիան չի կարող սոսկ դիտորդ լինել ու այդ դիրքերից կոչ անել Թուրքիային ճանաչել հայերի ցեղասպանությունը, այդ երկիրն առաջին հերթին ինքն է պատասխանատու ճանաչման գործում:
Ինչ վերաբերում է Մերկել-Էրդողան զրույցին, սա պետք է դիտարկել երկու տեսանկյունից: Առաջին. գերմանա-թուրքական հարաբերություններում այսօր որոշակի բարդ իրավիճակ է, այն պայմանավորված է Գերմանիայում թուրքական հոծ համայնքի գոյությամբ, որը երբեմն գերմանական իշխանությունների կողմից դառնում է անկառավարելի: Եվ վերջիններիս խնդիրն է գտնել թուրքերին զսպելու ինչ-որ մեխանիզմներ: Իսկ թուրքական իշխանությունները, կոնկրետ վարչապետ Էրդողանը, շարունակաբար քաջալերում է թուրքական համայնքին, կոչ անում պահպանել ինքնությունը, չձուլվել: Կարծում եմ, որ Գերմանիայի կանցլերը Հայոց ցեղասպանության փաստը փորձում է օգտագործել հենց այդ նպատակով՝ թուրքական համայնքին փոքր-ինչ զսպելու համար:
Ինչ վերաբերում է նրան, թե, արդյո՞ք, Մերկելը Էրդողանին ասել է՝ ճանաչեք Հայոց ցեղասպանությունը, ապա չեմ կարծում, որ նա օգտագործած լինի այդ իրավական տերմինը, Մերկելը պարզապես ակնարկել է, որ Թուրքիան պետք է առերեսվի իր պատմության հետ, իսկ կոմպլեքսավորված թուրք վարչապետը դա համարել է Ցեղասպանության ճանաչման պահանջ: Ժողովրդական հայտնի խոսք կա՝ ՙգող սիրտը դող՚, էրդողանը այս վախով է տառապում: Մյուս կողմից էլ, իրոք, այս փաստը մեզանում ընդունվեց փոքր-ինչ հիացական տոնայնությամբ, կարծում եմ, դա արդարացված չէր:

-Գերմանական զլմ-ները այս մասին լռում են, պարզվում է լուրը տարածողը թուրքական Hurriyet-ն է, որին էլ արագ արձագանքեցին մեր զլմ-ները: Չե՞ք կարծում, որ այն շրջանառության մեջ է դրվել հատուկ նպատակով. առջևում Թուրքիայի խորհրդարանական ընտրություններն են և Գերմանիայի կանցլերի հետ նման ՙսուր բանավեճը՚ առիթ է Էրդողանի անկում ապրած հեղինակությունը բարձրացնելու, ցույց տալով, թե ինչպես է թուրք վարչապետը պայքարում երկրին ուղղված մարտահրավերի դեմ:

– Ձեր դիտարկմանն անդրադառնամ մի քանի կողմից: Առաջին, ցավով պետք է արձանագրեմ, առաջին անգամ չէ, որ թուրքական մամուլում հայտնված ապատեղեկատվությունը միջնորդավորված կամ ուղղակի հայտնվում է մեր մամուլում, դա վտանգավոր է նրանով, որ իրողությունների վերաբերյալ մեզանում թյուր տպավորություն է ստեղծում: Եվ, այո, փաստորեն, Հայաստանի լրատվամիջոցները խայծը կուլ են տվել: Երկրորդ, չեմ բացառում, որ այս լուրը, իրոք, Էրդողանի PR-ն էր, որ կազմակերպել են նրա կողմնակիցները: Եվ երրորդ, հարցը կարելի է դիտարկել Էրդողան-Գյուլ մրցակցության հարթություն մեջ: Օրեր առաջ Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը Թուրքիայում հայտարարեց, որ Ցեղասպանության մերժումը կքրեականացվի, ինչին նախագահ Գյուլը հակադարձեց ասելով՝ թուրքերը մեղավոր չեն: Նույն կերպ ներկայացվում է Էրդողան -Մերկել երկխոսությունը ու փորձ արվում ցույց տալ, թե այս հարցերում էրդողանը ոչնչով չի զիջում Գյուլին:
Այս ամենով հանդերձ, այնուամենայնիվ, Ցեղասպանության 100-ամյակը պետք է ստիպի եվրոպական, աշխարհի պետությունների ղեկավարներին իրենց հռետորաբանության մեջ ավելի հաճախ անդրադառնալ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման փաստին և Թուրքիայի հետ հարաբերություններում, կամ թուրք իշխանավորների հետ զույցներում այն ներառել իրենց օրակարգում: Իհարկե, դրանք լուրջ ու խորը հետևանքներ ենթադրող հայտարարություններ չեն, քանզի չեմ կարծում, որ Ֆրանսիայի նախագահն ու Գերմանիայի կանցլերը այդ ամենը անում են հանուն հայ ժողովրդի, կամ հանուն ճշմարտության:

-Եվրոպան, անշուշտ, թուրքական գործոնի ակտիվացմամբ պարտադրված է գնում նման քայլերի:

-Այո, դրանք արվում է հենց իրենց շահերն ապահովագրելու նպատակով:

-Վերջին տարիներին տարբեր երկրներում ստեղծվեցին Արևմտյան Հայաստանի խնդիրներով զբաղվող կառույցներ: Կան այնպիսիք, որոնք, իրոք, կարևոր աշխատանք են իրականացնում, բայց կան և կառույցներ, որոնց քայլերը խիստ մտահոգիչ են: Խոսքս, Արեւմտահայերի ազգային համագումարի մասին է, որը վերջերս Անգարայում թուրքական կողմի հետ համատեղ հավաք է կազմակերպել ու քննարկել հայության անունից թուրք իշխանություններին ներկայացվելիք մի քանի առաջարկներ: Մտահոգիչն այն է, որ դրանցում անտեսված է պահանջատիրության գաղափարը, դրանք այլ բան չեն, քան փրկօղակ Թուրքիայի համար՝ 2015-ին ընդառաջ ի ցույց դնելու, թե ի նպաստ հայերի քայլեր են արվում: Ի՞նչ կասեք այս առնչությամբ:

-Նման կառույցների կամ ՀԿ-ների մասին դիրքորոշումս հետևյալն է: Եթե նրանք կատարում են քայլեր, որոնք նպաստելու են մեր ընդհանուր գործին, այսինքն, Հայոց պահանջատիրությանը, ցեղասպանության ճանաչմանն ու դատապարտմանը, Թուրքիայում հայերի իրավունքներ բարձրացմանը, կարծում եմ, որ նրանք ճիշտ ուղու վրա են: Կոնկրետ այս հանդիպման ու ներկայացված առաջարկների մասին տեղյակ չեմ, բայց համոզմունքս այն է, որ ազգային կարևոր խնդիրների լուծման աշխատանքներին պետք է ներգրավված լինեն պետական մարմինները: Անցյալում, երբ մենք չունեինք պետություն նման հարցերով զբաղվում էին տարբեր խմբեր, համագումարներ: Այսօր իրականությունն այլ է, փառք Աստծո, ունենք պետություն և ճիշտ կլինի, որ այս կարևոր հարցերով զբաղվեն պետական ինստիտուտները: Իսկ նման կառույցները նպաստեն մեր ընդհանուր պետական քաղաքականությանը, ճիշտ այնպես, ինչպես արվում է Թուրքիայում. թուրքական լոբբին, թուրքական հասարակական կառույցների քայլերն ուղղված են թուրքական արտաքին քաղաքականության իրագործմանը:

–Հայաստանում տարիներ շարունակ շրջանառվել է պետության անվան փոփոխության հարցը, այն է` ՙՀայաստանի Հանրապետություն՚ անվան փոխարեն օգտագործել ՙԱրեւելյան Հայաստան՚ անվանումը: Այս միտքը վերջերս դարձյալ շրջանառվեց: Գուցե ճի՞շտ է այս դիրքորոշումն այն առումով, որ Արևելյան Հայաստան անվանումն ինքնաբերաբար հուշում է Արևմտյան Հայաստանի գոյությունը:

-Ինձ համար ընդունելի չեն ո՜չ Արևմտյան, ո՜չ Արևելյան տարբերակները: Նկատենք, որ Արևմտյան, Արևելյան բաժանումների հիմքում ամենևին էլ մեր հաղթանակները չեն ընկած, այլ մեր երկրի մասնատման փաստը: Այդ եզրույթներն ի հայտ եկան դեռևս 4-րդ դարում, երբ Հայաստանը բաժանվեց Պարսկաստանի ու Բյուզանիդիայի միջև: Հաճելի չէ հիշել մեր պետականության անկման ժամանակները, որի արդյունքում մեզ պարտադրվեցին հիշյալ եզրույթները: Հետևաբար, ինձ համար միակ ընդունելին Հայաստան անվանումն է: Ինչ վերաբերում է հարցի, թե անվան մեջ շեշտելով Արևելյանը ենթադրվում է, որ կա Արևմտյանը, կարծում եմ, սա խնդրի գեղարվեստական կողմն է, երբ գա ժամանակը ու քաղաքական պայմանները մեզ համար լինեն շահավետ և նպաստավոր, ապա Արևելյան, թե Արևմտյան եզրույթներների առկայությամբ չէ, որ հայոց հարցը կլինի լուծելի:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ