Հարցազրույց ՀՀԿ պատգամավոր ՎԱՀՐԱՄ ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ հետ

-Հաճախ է ասվում, թե կուտակային համակարգի դեմ մարդիկ ընդվզում են, քանի որ վատ են տեղեկացված, թե PR-ը լավ չի կազմակերպված: Սակայն իրականում խնդիրը ոչ թե վատ տեղեկացված լինելն է, այլ այն համոզմունքը, որ ներդրվում է երկրի համար խիստ վտանգավոր համակարգ: Ի՞նչ կասեք այս մտահոգության առնչությամբ:

-Իմ 20 տարվա գործունեության ընթացքում ես մշտապես ասել եմ, որ կառավարությունը լուծում է պահի խնդիր, առաջնորդվելով այսպիսի տրամաբանությամբ` հնարավոր տարբերակներով բյուջեն լցնենք, իսկ մեզանից հետո` թեկուզ ջրհեղեղ: Այսինքն, տարիներ շարունակ չէին ներկայացվում հեռանկարային ծրագրեր: Սակայն ներկայիս կառավարությունը այժմ փորձում է ներդնել հեռանկարային, ապագային միտված ծրագրեր, դրանցից մեկը կուտակային համակարգն է: Սա լավ համակարգը, դրսում շատերի հետ եմ զրուցել, մարդիկ շատ գոհ են այս համակարգից, ու, ինչպես իրենք են ասում, վայելում են իրենց ապահով ծերությունը: Բայց նաև չպետք է մոռանալ, որ այս համակարգն առավել ընդունելի է այնպիսի երկրների համար, որոնցում նկատելի է տնտեսության դինամիկ զարգացում, և կա հավատ ապագայի հանդեպ: Մի բան, որը պակասում է մեզանում: Ուրեմն, ոչ թե տեղեկատվության պակասի հետ գործ ունենք, այլ ապագայի հանդեպ վստահության պակասի: Ի վերջո, մարդիկ կորսված ավանդների դառը հիշողությունն ունեն և ընդվզում են, ասելով` բա, որ նոր կառավարությունը գա ու մեկ այլ որոշում կայացնի՞, ո՞վ պետք է պատասխանատվություն կրի: Իսկ այսօր ո’չ կառավարությունը, ո’չ ԿԲ-ն գումարի պատասխանատվությունը չեն վերցնում իրենց վրա, այն թողնելով մասնավոր ֆոնդերին: ԿԲ-ի խորհրդի նախագահի տեղակալին հարց ուղղեցի` եթե տվյալ ֆոնդը չի կատարում իր պարտականությունը, ի՞նչ է լինելու, ասաց` մեկը չի կատարի, կտանք մյուսին: Բայց սա հո փորձադաշտ չէ՞: Նման պատասխանները ևս նպաստում են հավատի անկմանը, պետք է ճիշտ աշխատել այդ ուղղությամբ:

– Փողերը երկրից դուրս են տարվելու, քանի որ կուտակային կենսաթոշակի պահումների 50 տոկոսը ներդրվելու է արտասահմանում, դրանով իսկ նպաստելով ոչ թե մեր, այլ ուրիշ երկրների տնտեսության զարգացմանը. սա ամենամեծ մտահոգությունն է, որ բարձրաձայնում են համակարգի դեմ պայքարողները:

-Համակարգի ներդրման դեմ պայքարող մեր ինտելեկտուալ հատվածը նման պնդում անելով, թերևս ակամա, տուրք է տալիս երկրում կատարվող ամեն լավը քննադատող ըննդիմադիր հատվածին: Ի՞նչ ասել է` նպաստել ուրիշ երկրների տնտեսության զարգացմանը, իրականում մեր կառվարությունն այսօր մեկ խնդիր ունի` բյուջեն ապահովել անհրաժեշտ գումարներով ու նպաստել սեփական տնտեսության զարգացմանը: Ինչ վերաբերում է երկրից փողերը դուրս տանելուն, դեռ քննարկումների սկզբից ես կողմ եմ եղել այն մոտեցմանը, որ ոչ թե ֆոնդերը տնօրինեն գումարները, այլ 5+5 տոկոսը միանգամից փոխանցվի մարդկանց անհատական հաշիվներին: Կարծում եմ, կա հարցի վերանայման անհրաժեշտություն, ֆոնդերի հաշիվները պետք է բացվեն Հայաստանում ու այդ գումարները մեր երկրից չպետք է դուրս գան: Ճիշտն ասած, կառավարությունը դեռ սրա պատասխանը չի տվել:

–Մեղադրանքներ են հնչում կառավարության ու ԿԲ-ի հասցեին, թե վերջիններս գտնվելով միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների ճնշման տակ իրականացնում են նրանց պարտադրանքը: Ասվում է, թե Արժույթի միջազգային հիմնադրամն է գործարքի թիկունքում, որը ԿԲ-ից պահանջում է ` ներդնել կուտակայինը:

– Ով է պարտադրո՞ւմ` ԱՄՀ-ն՞, հակառակը, իրականում հենց ԱՄՀ-ն ու ՀԲ-ն մշտապես դեմ են արտահատվել, որ այդ համակարգը գործի Հայաստանում: Նրանք էին մատնացույց անում ռիսկերը: Ինքս եմ կարդացել ԱՄՀ-ի ու ՀԲ-ի փաստարկներիը, թե ինչո՞ւ են դեմ Հայաստանում այս ինստիտուտի ներդրմանը: Խոսեմ օրինակներով: ԱՄՀ-ն մշտապես դեմ է եղել 5 տոկոս պահումներին, նկատի ունենալով մեր տնտեսության ոչ բարվոք վիճակը: Այդ նույն ԱՄՀ-ն ու ՀԲ-ն հայտարարեցին, որ կենսաթոշակային ֆոնդերին ուղղվող գումարները կառավարելու համար անհրաժեշտ է ունենալ արժեթղթերի զարգացած շուկա, հակառակ դեպքում, ըստ նրանց, չենք կարող վարել ռեստորը: Հաջորդը, զգուշացնում էին` 2008-ին համաշխարհային ճգնաժամը ցույց տվեց, որ նպատակահարմար չէ որդեգրել պարտադիր կուտակային համակարգը: Եվ վերջապես, նշում էին, որ այս համակարգը պետբյուջեի վրա կդառնա ծանր բեռ, ինչի արդյունքում բյուջեի դեֆիցիտը կմեծանա, քանի որ պետությունը ևս 5 տոկոս, այսինքն, առավելագույնը 25 000 դրամ պետք է հատկացնի մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդին: Այսինքն, հենց ԱՄՀ-ն է ներկայացրել այս ռիսկերը` դեմ լինելով համակարգի ներդրմանը:
Գիտեք, միջազգային շատ կազմակերպությունների ձեռնտու չէ, որ Հայաստանի տնտեսությունը զարգանա, նրանց ձեռնտու է, որ մեր երկիրը մշտապես կախման մեջ լինի իրենցից: Իսկ այս ծրագիրը միտված է հենց մեր տնտեսության զարգացմանը ու դրանում ինքներս պետք է լինենք շահագրգիռ: Թող նման մեղադրանք հնչեցնողներն ասեն, ունե՞ն ապացույցներ, որ ԱՄՀ-նն ու ՀԲ-ն են պարտադրում մեր կառավարությանը ու ԿԲ-ին ներդնելու այս համակարգը:

-Իբրև այդպիսին ասվում է հետևյալը. օգտվելով նրանից որ պետությունն այսօր ունի կարճաժամկետ փողի կարիք, ԱՄՀ-ն սպառնում է Հայաստանին` չի տրամադրի 128 մլն դոլար վարկը, քանի դեռ չի գործել կուտակայինը: Իսկ ԱՄՀ-ի շահագրգռվածությունը հետևյալում է` մեկ անգամ տալով 128 մլն դոլար, տարեկան այդքան գումար տանելու է մեր երկրից:
-Սրանք ընդամենը ենթադրություններ են և ոչ մի փաստով ապացուցված չեն:

Գուցե նման լուրեր տարածողների գաղտնի ՙգործակալները՚ այնպես են աշխատում, որ լիովին տիրապետո՞ւմ են ՀԲ-ի ու ԱՄՀ-ի խոհանոցին և նրանց ներքին խոսակցություններին: Ես նման հարցերը շատ մանրամասնորեն եմ ուսումնասիրում, ու միջազգային ֆինանսական կառույցներից հայկական կողմին ուղղված որևէ ՙավազակային համաձակման՚ , կամ էլ մերոնց ՙահաբեկման՚ մասին որևէ փաստի չեմ հանդիպել: Եթե Հայաստանի ԿԲ-ն միջազգային ֆինանսական կառույցների հետ եկել է նման համաձայնության, ու այս պնդումն անողները կարող են լուրջ փաստեր ներկայացնել, ապա թող համոզված լինեն, որ ինքս երբեք չեմ լռի:
Վերադառնալով հասարակության իրազեկվածությանը ասեմ, որ ինքս դժգոհ եմ արվող մեկնաբանություններից, դրանցում շատ են բացթողումները: Այս գործի քարոզիչները պետք է ոչ թե հաթաթայով խոսեն հանրության հետ, այլ փաստերով ու օրինակներով, մինչդեռ կան մարդիկ, որոնք անգամ անհրաժետ չափով պատրաստված չեն հարցի մեկնաբանմանը: Նրանք մոռանում են, որ համակարգի ներդրման դեմ դուրս եկած մեր երիտասարդները գրգետ, պատրաստված մարդիկ են, բարձրացնում են լուրջ հակափաստարկներ, ուրեմն, մոտավոր պատասխաներ չպետք է հնչեն, քարոզիչները պարտավոր են պատասխանել մեր ինտելեկտուալ խավի բոլոր հարցադրումներին:

– Վստահության փոխարեն մարդիկ մեկ բան են զգում` գործի է դրվում ժողովրդի գրպանից փող հանելու կոշտ մեխանիզմ: Մինչդեռ կարելի էր, օրինակ, պահումները սկսել ոչ թե 1974 թ. ծնվածներից, այլ 5 տարի հետո կենսաթոշակի անցնող մարդկանցից, որպեսզի մոտ ապագայում տեսանելի լիներ արդյունքը, և պահվեր ոչ թե 5, այլ 3%:

-Սա հետաքրքիր տարբերակ է, այսինքն, օրենքը տարածվի ոչ թե 1974թ. ծնվածների, այլ, ասենք, 50 անց անձանց վրա: Կարելի է նաև այդ մասին մտածել:
Չգիտեմ, թե որտեղի՞ց ծնվեց այդ միտքը` 74թ. ծնվածներից սկսել համակարգի կիրառումը: Ճիշտն ասած հարցը հնչել է խորհրդարանում, բայց հիմնավոր պատասխան չի ստացել, թե ինչո՞ւ, ինձ համար ևս մնաց չհասկացված: Կարծում եմ, հաշվի առնելով մեզանում առկա իրավիճակը, կարելի էր համակարգը կիրառել կարճաժամկետ հատվածում, վստահություն ձեռք բերել ու հետո միայն մտածել եկարաժամկետի ուղղությամբ: Անկեղծ ասած, ես անընդունելի եմ համարում այդ պարտադիր բառը ևս, ի վերջո, մեր երկիրը գնում է ժողովրդավարության ուղով ու հասարակության սեփականության հանդեպ պարտադրանքը ամենևին հարիր չէ մեր երկրի բռնած ուղուն: Մենք ոչ թե պարտադրանքով պետք է այս համակարգը ներդնենք, այլ հասնենք նրան, որ մարդն ինքնակամ գնա այդ քայլին:
Վստահ եմ, ոչ մի բողոք, ոչ մի առաջարկ անպատասխան չի մնա, եթե, իհարկե, դրանք կլինեն հիմնավորված:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ