Հարցազրույց <<Թեքեյան Կենտրոն>> հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ, Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակման Լոնդոնի հանձնախմբի համանախագահ ՎԱՐԴԱՆ ՈՒԶՈՒՆՅԱՆԻ հետ

–<<Թեքեյան կենտրոն>> հիմնադրամը սփյուռքյան առաջին կառույցն էր, որ հաստատվեց հայրենիքի մեջ Հայաստանի անկախացման առաջին շրջանից ու լծվեց մեր կրթական, մշակութային ոլորտները զորացնող կարևոր ծրագրերի իրականացմանը՝ թե Հայաստանում, թե Արցախում: Այսօ՞ր ինչ նոր ծրագրեր եք կյանքի կոչում:

-Այո, հայրենիքի անկախացումից հետո հաստատվելով այստեղ մենք իրականացրել ենք բազմաթիվ մշակութային, կրթական, սոցիալական, մարդասիրական ծրագրեր: Ներկայումս Հիմնադրամի հովանու տակ են առնված են 5 դպրոցներ, որոնցից 4-ը՝ Հայաստանում, մեկը Արցախի Բերձոր քաղաքում: Կազմակերպում ենք ամառային ճամբարներ, գիտելիքների, սպորտային մրցույթներ, ֆինանսական օժանդակություն ցույց տալիս հաշմանդամ երեխաներին, տրամադրում անվճար դասագրքեր: Այս տարի նորոգեցինք Գյումրու Բայրոնի անվան դպրոցը: Ներկայումս մեր հրատապ ծրագրերում Բերձորի դպրոցն է, այն քայքայված վիճակում է, թվում է ուրորէ կփլվի ու մեր նպատակն է շուտափույթ նոր դպրոց կառուցել: Անելիք շատ կա, ու առիթից օգտվելով ուզում եմ կոչ անել, հատկապես, հայ երիտասարդներին, որոնք մեր գործի շարունակողներն են ` եղեք հայրենասեր, միասնական եւ վճռական, թեւ ու թիկունք կանգնեք Հայաստանին եւ Արցախին, մի վարանեք առաջնորդվել օգնելու եւ նվիրվելու գաղափարով, քանի որ որքան Հայրենիքը ձեր կարիք ունի, ապա առավել ևս դուք կարիք ունեք Հայրենիքի:

– Գլոբալացող աշխարհը նոր մարտահրավերներ է նետել փոքր ազգերին, ու առավել ևս հայրենիքից դուրս ապրող հային այսօր հայ պահողը մեր լեզուն է, մեր մշակույթն ու հավատը: Հայապահպանության ուղղված ի՞նչ քայլեր եք իրականացնում Անգլիայի հայկական համայքի շրջանակներում:

-Շատ ճիշտ ընդգծեցիք, ու դա է պատճառը, որ Թեքեյան մշակութային միությունը որպես լոնդոնյան նշանավոր կառույց, այդ երեք ուղղություններով էլ լրջորեն աշխատում է: Հիմադրամն ունի հայապահպան դեր, անում Է հնարավորը միավորելու հայության ջանքերը ի նպաստ հայ մշակույթի, գիտության եւ արվեստի զարգացմանն ու տարածմանը ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ սփյուռքում: Եվ այդ նպատակին ծառայելու համար ժամանակին Լոնդոնում ստեղծվել են շաբաթօրյա հայկական դպրոցներ, երգչախումբ, պարախումբ, այսօր էլ ձեռնամուխ ենք եղել Կոմիտասի անունը կրող նոր երգչախումբի ստեղծմանը, որը շուտով կգործի: Պատրաստվում ենք Լոնդոնում նշել Կոմիտասի 145 -ամյա հոբելյանը, ինչը հնարավորություն կտա հանրահռչակել կոմիտասյան ժառանգությունը: Չէ՞ որ հայ ժողովրդի մշակութային արժեքներն ու հայ մեծերին օտարներին ներկայացնելը ևս շատ կարևոր գործ է:

– Այսօրվա հրամայականն է՝ Հայաստանն ու Սփյուռքը պետք է աշխատեն համագործակցված ու լինեն համախումբ: Ի՞նչ եք կարծում, դա մեզ հաջողվո՞ւմ է, ու այդ առումով ի՞նչ տվեց օրերս կայացած Հայաստան-Սփյուռք համահայկական համաժողովը:

-Այո, Հայաստանն ու Սփյուռքը պետք է միասնաբար գործեն: Այդ առումով ես կարևորում և գնահատում եմ հերթական համաժողովի կազմակերպումը, որը անցավ գործնական հարթության մեջ: Բայց կա մի հանգամանք, որը դժվարացնում է մեր աշխատանքը: Ինչպես միշտ այս անգամ էլ շատ մեծ էր համաժողովի մասնակիցների թիվը, հնչեցին բազմաթիվ առաջարկներ, բայց դրանք իմի բերելու խնդիր կա, հակառակ դեպքում անհրաժեշտ արդյունքը չենք ստանա: Եվ լավ է, որ աշխատանքները կոորդինացնելու նպատակով գործնական առաջարկ հնչեց, որ սփյուռքյան կազմակերպությունները այսուհետ համաժողովում հանդես գան ոչ թե իրենց բոլոր մասնաճյուղերով ու նրանցից ամեն մեկը հնչեցնի իր առաջարկները, այլ դրանք իմի բերվեն ու ներկայացվեն միասնական կառույցի ներկայացուցչի կողմից: Այդ դեպքում աշխատանքը արդյունավետ կլինի: Իսկ Հայաստան Սփյուռք այս համաժողովն ընթացավ չորս հիմնական ուղղություններով, ես ներկա եմ եղել Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման, դատապարտման և հետևանքների վերացման գործընթացին վերաբերող թեմատիկ քննակումներին: Առջևում Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցն է ու հայությունը մեծ աշխատանք ունի անելու: Անգլիայի մեր հանձնախումբն արդեն իսկ կազմել է բավական ընդարձակ ծրագիր, որում ներառված են և՜ մշակութային միջոցառումներ, և՜ պետական մարմիների հետ տարվելիք կոնկրետ քայլեր: Պետք է հասնենք նրան, որ Անգլիայի կառավարությունը ճանաչի Հայոց ցեղասպանությունը:

-Ժամանակը չէ՞ որ առավել գործնական լինենք մեր իրավապահանջատիրության հարցում, և սփյուռքն իր ներուժը կենտրոնացնի միջազգային իրավական գործընթացի վրա, ոչ թե բավարարվի միայն ճանաչումներով:

-Հայոց մեծ դատի իրականացումը շատ լուրջ նախապատարաստական աշխատանք է պահանջում: Կարծում եմ, որ ճանաչման գործընթացը ևս պակաս կարևոր չէ: Ընդամենը 22 երկիր է ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը ու մենք պետք է ամեն ինչ անենք այդ երկրների թիվը կրկնապատկելու ուղղությամբ: Որքան շատ երկրներ ճանաչեն Ցեղասպանությունը, այնքան Թուրքիան ստիպված կլինի ևս ճանաչել: Առայսօր Անգլիայի կառավարությունը չի ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, ու պատճառներից են քաղաքական, տնտեսական գործոնները. Անգլիան սերտ հարաբերություններ ունի Թուրքիայի հետ: Սակայն սրանով հանդերձ Անգլիայի քաղաքական դաշտում կան հայ դատը պաշտպանող գործիչներ, որոնք Ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ աշխատանք են տանում երկրի խորհրդարանում: Դժբախտաբար, հայամետ գործիչների թիվը շատ չէ, բայց 2015-ին ընդառաջ մենք նաև այդ ուղղությամբ ենք լուրջ աշխատանքներ անելու, որպեսզի առավել ազդեցիկ քայլերով ներկայանանք ու Անգլիայի կառավարությունից պահանջենք Հայոց ցեղասապանության ճանաչում:

-Սփյուռքյան ոչ քաղաքական կազմակերպությունները, միություններ, կատարո՞ւմ են հայրենիք-սփյուռք պատկերացումների սինթեզի դեր, այսինքն՝ ազգային կարևոր հարցերի շուրջ այսօր սփյուռքում կա՞ միասնական ընկալում:

-Անշուշտ, մասնավորաբար, հայտնի կազմակերպությունները, ինչպիսին է Լոնդոնի Թեքեյան խնամակալ մարմինը, ՙՀամազգային՚ մշակութային միությունը գործում են մեկ միասնական մտքի ու գաղափարի ներքո: Մեր մոտեցումները նաև համահունչ են հայենիքի՝ Հայաստանի պետական մտածողությանը: Իսկ ընդհանրությունները ոչ միայն կրթական, մշակութային, մեր լեզվի պահպանման հարցերում են, այլև հայոց պահանջատիրության հարցում:

-Ի դեպ, ազգային խնդիրների շուրջ օրակարգ մշակող հարթակի ստեղծմանն էր միտված նաև նախագահ Սարգսյանի առաջարկը, այն է՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումները համակարգող համաժողովը վերածել համահայկական խորհրդի:

– Նախագահի գաղափարը լավն է: Բայց նաև փոքր-ինչ մտահոգ եմ, որ այդ հրաշալի առաջարկը հեշտությամբ կյանքի չկոչվի, ինչու, որովհետև մեր քաղաքական կառույցներից ամեն մեկն ունի իր գաղափարները, նաև կան մեծահարուստ անձինք, որոնք իրենց հերթին քաղաքականություն են թելադրում ու թերևս անկարող լինեն զսպել իրենց ծայրահեղ մոտեցումները, ինչը կարող է խանգարել միասնական որոշումների կայացմանն ու լուծումներ գտնելուն: Այնուհանդերձ, պետք է քայլեր անել այդ մարմնի կայացման ուղղությամբ: Ես անձամբ պատրաստ եմ ընդառաջ գնալ նախագահի գաղափարի իրականացմանը:

– Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի հայտարությունը՝թե դիմելու է Թուրքիայի Սահմանադրական դատարան Սիսի նստավայրը և կալվածքները վերադարձնելու պահանջով, համարվեց Ցեղասպանության հարցն իրավական դաշտ տեղափոխելու առաջին քայլերից մեկը: Ձեր գնահատականը:

-Ես փոքր-ինչ այլ կերպ եմ մտածում, ու համարում եմ, որ նման կարևոր քայլի մասին կաթողիկոսը չպետք է հանդես գար հրապարակավ հայտարարությամբ: Կարծում եմ, որ դա պատճառ դարձավ Դեր Զորի Սրբոց Նահատակաց հայկական եկեղեցու պայթեցման: Ու եթե Կիլիկիո կաթողիկոսը ունի հնարավորություն, միջոցներ նման դատ բացելու, ապա լավ կլիներ, որ այն սկսեր առանց հայտարարության: Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին ընդառաջ Թուրքիան իրականացնում է բազմաթիվ հակահայկական ծրագրեր, քայլեր: Եվ դա գիտակցելով մենք խուսափում ենք բարձրաձայնել մեր քայլերը, որպեսզի թուրքերը չկարողանան խոչընդոտել դրանց իրականացմանը: Մենք՝ հայերս պետք է շատ զգոն ու զգուշավոր լինենք:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ