Հարցազրուց քաղտեխնոլոգ ԿԱՐԵՆ ՔՈՉԱՐՅԱՆԻ հետ

-Հաճախ ենք լսում գնահատականներ, թե մեզանում քաղաքական ակտիվ կյանք գոյություն չունի, իսկ քաղաքական ակտիվություն ասելով էլ հիմնականում հասկանում ենք փողոցային զարգացումները՝ միտինգներ, ցույցեր, զանգվածային միջոցառումներ: Եվ եթե փողոցը լուռ է, եզրակացնում ենք՝ քաղաքական կյանքը մեռած է: Ճի՞շտ են քաղաքական դաշտի ակտիվության մասին մեր ընկալումները:

-Կարծում եմ՝ միտինգները, ցույցերը ևս քաղաքական կյանքի ակտիվության դրսևորումներ են: Եվ շատ նորմալ է, երբ արտախորհրդարանական ուժեր, կարևոր չէ դրանք ռադիկալ ընդդիմություն են, թե, ինչպես իրենք են սիրում ասել՝ կենտրոմանետ են կամ իշխանամետ, չունենալով մեկ այլ ամբիոն փորձում են փողոցային հարթակում ինքնադրսևորվել, ակտիվություն ցուցաբերել: Չէ՞ որ հաջորդ ընտրություններին այդ ուժերը ինչ-որ ձևով ժողովրդին պետք է հասցնեն իրենց գաղափարները, եթե, իհարկե, Հայաստանում դեռ մնացել են քաղաքական գաղափարներ:

-Բայց փողոցային գործընթացները կարո՞ղ են լինել արդյունավետ: Արդյոք արդյունավետություն չպե՞տք է ակնկալել այն մարմնից, ուր հավաքված են քաղաքական ուժերը՝ որպես ժողովրդի ընտրյալներ:

-Փողոցն էլ կարող է արդյունավետ լինել, սակայն այլ բան է, որ մեզանում, անգամ փողոցում քաղաքական ուժերի կողմից խնդիրները հստակ չեն ձևակերպվում: Եթե դասական առումով դիտարկենք, ապա բացի փողոցի զարգացումներից, այո, խորհրդարանում պետք է ակտիվ գործունեություն ծավալվի: Այսինքն, խորհրդարանական ուժերը պետք է այդ ամբիոնը ակտիվորեն օգտագործեն: Սակայն ինչ է կատարվում մեր Ազգային ժողովում. օրինագծերի ճնշող մեծամասնությունը ներկայացնում է կառավարությունը, իսկ խորհրդարանական ՙպլաշադկան՚՝ հարթակը շատերը չեն օգտագործում, մատների վրա կարելի է հաշվել այն քաղաքական գործիչներին, ովքեր իրոք արդյունավետորեն են օգտագործում օրենսդիրի հնարավորությունները: Փոխարենը, խորհրդարանի գործունեությունը վերածվել է զավեշտի. լրագրողները փնտրում-գտնում են ինչ-որ պատգամավորների, նրանց խոսեցնում են ու սկանդալային նյութեր պատրաստում, որովհետև պատգամավորներից մեկը, իբրև թե, մի սուր ՙմիտք՚ է ասում, մյուսն էլ իբրև հումոր է անում, երրորդը՝ բլթացնում է, առանց հասկանալու, թե ի՞նչ է ասում: Ցավոք, այսպիսին է այսօրվա Հայաստանի քաղաքական դաշտը:

-Ուր բացակայում է ամենից կարևորը՝ բովանդակությունը, ասել է թե գաղափարները:

-Այո, և դա մեզանում երկար տարիներով հաստատված երևույթ է: Այնպես որ, ասվածս միայն այս գումարման խորհրդարանին չի վերաբերվում:

-Ասացիք՝ փողոցում ևս խնդիրները հստակ չեն ձևակերպվում, կնշանակի վտանգ կա, որ ընդդիմության ՙաթոռը՚ կարող է թափուր մնալ: Ոչ գաղափարական ընդդիմությունը երկար չէր էլ կարող գոյատևել, նախ քառյակը դարձավ եռյակ հիմա էլ կարծես հակված է երկյակ դառնալու:

-Ես այն կարծիքին չեմ, որ իշխանությունը գաղափարական է, իսկ եռյակ-ի ուժերը ոչ գաղափարական: Այստեղ խնդիրը ընդհանուր քաղաքական դաշտի անգաղափարական լինելու մեջ է: Խնդիրը նաև նրանում է, որ մեր հասարակությունը քաղաքական դաշտի՝ և՜ իշխանության, և՜ ընդդիմության առաջ չի դնում այն խնդիրները, որոնք պետք է լուծվեն: Հասարակությունը լռում է, չի խոսում, փոխարենը պատրաստ է 5 տարին մեկ անգամ 10 000 դրամ վերցնել, ընդորում բոլորից՝ ով տա, կապ չունի՝ ընդդիմությունը, իշխանությունը, թե այլընտրանքը: Պատրաստ է վերցնել ու ապագա 5 տարում ոչինչ չակնկալել, բացի ասֆալտ քաշելուց, գարաժ սարքելուց: Այսինքն, մեր մտածելակերպը բակային է, չկա երկրի մասին կամ գլոբալ մտածելակերպ: Ի դեպ, նույնպիսին է նաև քաղաքական գործիչների մտածելակերպը, ու այս ամենը ինչ-որ նեղ բան է հիշեցնում…

-Դրա անունը չկայացած քաղաքական համակարգ է:

– Համաձայն եմ: Չնայած ժամանակին, երբ ստեղծվում էր Հայաստանի անկախ պետությունը այդ համակարգը կար ու կայացած էր: Հետևաբար, կարծում եմ՝ այն ոչ թե չկայացած է, այլև փոշիացած, ու այս ամենն էլ փոշիացած քաղաքական համակարգի հետևանք է:

-Ո՞վ է մեղավորը՝ քաղաքական ուժե՞րը, որոնք չեն կարողանում հասունանալ, դեռ մի բան էլ փոշիացան այս տարիներին:

-Մեղավորը և՜ քաղաքական ուժերն են, և՜ նրանց առաջնորդները, և՜ բոլոր ժամանակների իշխանությունները, մեղավոր են բոլորը միասին: Ինչ վերաբերում է ձեր այն մտքին, թե կա վտանգ, որ թափուր կմնա ընդդիմության ՙաթոռը՚, ապա ես ամենևին այդ կարծիքին չեմ, որ ընդդիմության տեղն այսօր դատարկ է կամ էլ կարող է դատարկ մնալ, որովհետև ինչ-որ մեկը հաստատ կգա ու կլցնի:

-Դե, հայտնի խոսք կա՝ սուրբ տեղը երբեք դատարկ չի մնում: Բայց խնդիրն այն է, թե ովքե՞ր, ի՞նչ ուժեր կգան ու կլցնեն այդ ՙդատարկությունը՚:

-Նախ, այդ տեղը դեռ դատարկ չէ: Լավ են, թե վատ՝ իրենք են ու իրենք ընդդիմություն են: Խոսքս ՀԱԿ-ի, ՀՅԴ-ի, ՕԵԿ-ի ու ՙԺառանգության՚ մասին է: Բայց ոչ ԲՀԿ-ի, քանի որ վերջինս չի ասել, որ ինքը ընդդիմություն է, փոխարենն ասել է՝ այլընտրանք է: Մինչդեռ թվարկած 4 ուժերը կոնկրետ հայտարարել են՝ ընդդիմություն ենք: Իսկ ես, քանի որ սիրում եմ դատել փաստերով, առաջնորդվում եմ իրենց ասածով: Ուրեմն, եթե նրանք ընդդիմություն են, կնշանակի այդ տեղը դեռ դատարկ չէ:

-Ընդդիմությունը ուժեղ է, երբ միասնական է, բայց ձեր թված ուժերից ամեն մեկը, ինչպես ասում են, ինքն իր համար է, փաստորեն, ունենք անմիասնական, չհամախմբված ընդդիմություն:

-Սա այլ բան է, ու լուրջ մտահոգություն է, որ Հայաստանում ընդդիմադիր դաշտը երբեք միասնական չի գործում: Վերջերս հեռուստաեթերով հետևյալ միտքն ասացի՝ մի ազգ, որն ունի՝ ՙԵղունգ ունես՝ գլուխդ քորիր՚ ասացվածքը, այսինքն, ամեն մեկն ինքն իր համար, կհասնի այս օրին:

-Բայց մեր ազգը ունի նաև”Մեր ուժը մեր միասնականության մեջ է” չարենցյան կոչով առաջնորդվելու գիտակցում:

-Չարենցը կոչ է արել, բայց չի ասել, թե դա հենց այդպես է, որ կա: Կոչ է արել, որ կփրկվեք, եթե լինեք միասնական, բարոյական, իսկ մենք շարունակում ենք մնալ անմիասնական:

-Պետք չէ ազգին, հասարակությանը բերել, խառնել քաղաքական անմիաբանությանը. կուսակցություններն են, որ տարբեր ժամանակներում ականաջալուր չեն եղել հանճարեղ պոետի կոչին ու իրենց անմիաբանությունից է, որ տուժել է և՜ հասարակությունը, և՜ երկիրը:

-Իսկ ես ուզում եմ խառնել, որովհետև այդ քաղաքական գործիչները օդից չեն գալիս, իրենց Մարսից չեն բերում: Իրենք էլ նույն հասարակությունից են ծնվում:

-Բայց համաձայնեք նաև, որ քաղաքականություն մտնող ամեն ոք չէ, որ բարոյազուրկ է կամ անմիաբան, ուրեմն ոչ թե հասարակությունն է ծնում այդպիսիք,այլ փոշիացած կամ չկայացած քաղաքական համակարգն է, որ իր մեջ չի հանդուրժում միաբանություն ու բարոյականություն:

-Համաձայն եմ, սկզբնական փուլում բոլորը գալիս են մաքուր, հետո էնպե՜ս են կեղտոտվում, որ ոչ մի մաքրող միջոցով հնարավոր չի լինում նրանց ազատել այդ զարհուրելի ախտից: Պատվաստում է պետք պատվաստում:

Ասացիք՝ նոր ուժերի մասին: Իհարկե, մեզ նոր ուժեր, նոր մարդիկ են հարկավոր ու այս գաղափարը վաղուց կա: Շատ շուտով մենք նորերին կտեսնենք: Նրանց մուտքը 2017-18-ին ընդառաջ ավելի կորոշակիանա: Իսկ 88-90-ակաների քաղաքական գործիչների սերդի գործունեությունն այլևս ավարտվել է, նրանց 25 տարիներն արդեն հետևում են, այդ սերունդը, այսպես, թե այնպես, գնալու է: Ինչպես Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց, որ ինքն արդեն մեծ է՝ 69 տարեկան, ու էլ չի կարող: Շուտով մյուսները ևս, ես նկատի ունեմ լուրջ մարդկանց, կհայտարարեն, քաղաքականությունից հեռանալու մասին:

– Տեր-Պետրոսյանը հայտարարեց, բայց ոչ միայն չհեռացավ, այլև հարթակում է:

-Հարթակում լինելը մի բան է, մեկ այլ բան ընտրություններին մասնակցելը, սեփական թեկնածությունն առաջադրելը: Չնայած, գիտեք, ես կողմնակից եմ, որ փորձառու քաղաքական գործիչները, հատկապես երկրի նախագահները ամբողջությամբ չհեռանան քաղաքական ասպարեզից: Նրանց ներուժը չի կարելի չօգտագործել՝ գոնե որպես խորհրդականների: Բայց նորերը գալու են: Հիշեք 87 թվականը, մինչ 88-ը Հայաստանում ո՞վ էր ճանաչում Վազգեն Մանուկյանին, Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, Վազգեն Սարգսյանին, Վանո Սիրադեղյանին, Դաշնակցական գործիչներին: Բայց մեկ տարի անց այդ մտավորականները դարձան քաղաքական ակտիվ գործիչներ: Իսկ այսօր քաղաքական հողը շատ ավելի պարարտ է, քանի նախկինում էր, այն ժամանակ կար ընդամենը մեկ կուսակցություն՝ Կոմկուսը, և չկար այլընտրանք: Մինչդեռ այսօր, որքան էլ դժգոհենք, որ մեր քաղաքական դաշտը փոշիացած է, միևնույն է ինչ-որ քաղաքական ավանդույթներ արդեն իսկ ձևավորվել են մեզանում ու դա լավ հիմք դարձել նորերի հայտնության համար:

-Ի՞նչ կարծիքի եք եռյակ-ի մասին, ինչպիսի՞ն կլինի վերջինիս ճակատագիրը:

-Նախ ասեմ, որ ես եռյակ-ի որևէ ուժի նկատմամբ ոչ բացասական կարծիք ունեմ, ոչ դրական, ոչ էլ իրենք պոնչիկ են, որ ես պետք է սիրեմ, կամ էլ շաքար ունենալով՝ ստիպված չուտեմ: Ես փաստերն եմ արձանագրում, իսկ համաձայն այդ փաստերի, այսօր մեկ բան եմ տեսնում՝ երեք ուժերը առայժմ իրար հետ աշխատում են:

–Ժառանգության “ինքնագործունեությունը” առանձին հավաք- հանդիպումների կազմակերպումը չի հուշո՞ւմ ՞եռյակ՞-ի ՞երկյակ՞ դառնալու մասին:

-Քանի դեռ եռյակ-ի ուժերը հայտարարում են, որ ՙժառանգության՚ հավաքները խնդիր չեն հարուցում իրենց համար, ես հակված եմ ընդունել, որ դա իրոք այդպես է, այսինքն՝ խնդիր չկա: Բայց փոխարենը ես չեմ կարողանում հասկանալ ընդդիմությանը պահվածքը 12 կետերի հարցում. բարձրացրեցին խնդիրը, ու այսօր, երբ իշխանություն ասում է եկեք, նստենք բանակցենք, իրենք պատասխանում են՝ չէ, մենք ձեզ հետ չենք բանակցի, մենք չենք գալիս: Երևի խռովել են, նեցաղել: Ես փորձում եմ հասկանալ, թե ո՞րն է եռյակ-ի նպատակը՝ չեմ հասկանում: Այ, երբ կհասկանամ, այդ ժամանակ մենք միասին կվերլուծենք ստեղծված այդ նոր իրավիճակը:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ