Էդվարդ Նալբանդյանի հարցազրույցը «Կոմերսանտ»-ին

ՀՀ արտգործնախարար Էդվարդ Նալբանդյանը հարցազրույց է տվել «Կոմերսանտ» պարբերականի թղթակից Վլադիմիր Սոլովյովին, որում ներկայացրել է հայ-թուրքական արձանագրությունների ստորագրմանը և Ղարաբաղյան հիմնախնդրի շուրջ բանակցությունների ներկայիս ընթացքի շուրջ իր դիրքորոշումը:

– Ցյուրիխում ստորագրվել են Հայաստանի և Թուրքիայի միջև հարաբերությունների վերսկսման արձանագրությունները: Արդյոք դա նշանակո՞ւմ է Երևանի և Անկարայի վերջնական հաշտեցում:

– Հարաբերությունների նորմալացման գործընթացը սկսվել է Հայաստանի նախագահի նախաձեռնությամբ, ով անցած տարվա սեպտեմբերին Երևան է հրավիրել իր թուրք պաշտոնակցին` դիտելու ֆուտբոլային հանդիպումը: Այդ պահից սկսվեցին բանակցությունները Հայաստանի և Թուրքիայի ԱԳ նախարարությունների միջև: Փետրվարին արձանագրությունների շուրջ բանակցություններն ավարտվեցին, իսկ ապրիլի 2-ին նախաստորագրվեցին: Օգոստոսի 31-ին Երևանը և Անկարան հայտարարեցին, որ վեց շաբաթվա ընթացքում խորհրդակցություններ կանցկացնեն, որպեսզի նախապատրաստվեն արձանագրությունների ստորագրմանը և հետագա վավերացմանը:

– Ի՞նչ ժամկետներում կարող է տեղի ունենալ արձանագրությունների վավերացումը:

– Դա կախված է խորհրդարաններից: Հուսով ենք, որ խելամիտ ժամկետներում:

– Այս տարի մենք կարո՞ղ ենք ականատեսը լինել հայ-թուրքական սահմանի բացման:

– Ես ոչինչ չէի բացառի: Դա կախված է այն հանգամանքից, թե ինչպես կողմերը կհետևեն պայմանավորվածություններին և կշարժվեն առաջ: Հայաստանը հարգում է պայմանավորվածությունները, որոնք ձեռք են բերվել այլ երկրների մասնակցությամբ:

– Թուրքիան, կարծես, նույնպես:

– Ուրեմն, առաջ կշարժվենք:

– Այսինքն, նախագահ Սարգսյանը կմեկնի՞ Թուրքիա` դիտելու պատասխան ֆուտբոլային հանդիպումը:

– Ավելի վաղ մեր նախագահը հայտարարել է, որ կմեկնի, եթե մենք կունենանք բաց սահման կամ կլինենք դրա շեմին:

– Անցած շաբաթ, Քիշնևում Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումից հետո, խոսք գնաց Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման հարցում առաջընթացի մասին: Կոնկրետ, ինչու՞մ է այն կայանում:

– Եթե հաշվի առնենք, որ դա արդեն յոթերորդ հանդիպումն էր երկու առաջնորդների միջև, ապա, դինամիկա կա, և այն դրական է: Նախագահները ներկայումս քննարկում են Մադրիդյան փաստաթղթի սկզբունքները: Իսկ եթե ավելի կոնկրետ, նրանց ուշադրությունը սևեռված է երկու սկզբունքի վրա: Մինսկի խմբի միջնորդությամբ կողմերը փորձում են մոտեցնել դրանց շուրջ իրենց դիրքորոշումները:

– Ո՞ր սկզբունքներն են քննարկվում: Լաչինի միջանցքի լայնությու՞նը: Ղարաբաղի կարգավիճակի հանրաքվե՞ն:

– Դուք մանրամասնում եք: Մի բան կարող եմ ասել հստակ. այսօր կողմերը կետրոնացել են հիմնական հարցի քննարկման վրա` Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի:

– Հաճախ կողմերը չեն ցանկանում մանրամասնել, երբ ոչ մի քայլով առաջընթաց չեն գրանցել:

– Եթե դրական դինամիկա չլիներ, նախագահների յոթերորդ հանդիպումը չէր կայանա, և ոչ ոք չէր խոսի երկրների ղեկավարների նոր հանդիպմանը նախապատրաստվելու մասին: Մադրիդյան փաստաթղթում շատ սկբունքներ կան: Այսօր քննարկվում են դրանցից երկուսը: Եթե այդ երկուսի շուրջ պայմանավորվենք, ապա առաջ կընթանանք: Իսկ երբ պայմանավորվենք բոլոր սկզբունքների շուրջ, կսկսվի խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստման աշխատանքը: Դա երկար և բարդ գործընթաց է:

– Ոչ վաղ անցյալում խոսում էին, որ ղարաբաղյան հիմնախնդիրը առավել մոտ է կարգավորման: Քիշնևյան հանդիպումները թու՞յլ են տալիս նման եզրահանգման գալ:

– Միգուցե, համեմատած այլ կոնֆլիկտների հետ, այն ավելի մոտ է կարգավորման, սակայն այդքան մոտ չէ, դժվարանում եմ պատասխանել: Երբ ասում են, որ դրական տեղաշարժ կա, ուրեմն այն կա: Կարևոր է Դմիտրի Մեդվեդևի դերը, որը հանդիպումներ է ունեցել Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հետ: Եվ բոլոր այդ հանդիպումները բավական արդյունավետ էին:

– Ինչ վերաբերում է հանդիպումներին. Քիշնևում դրանք երկուսն են եղել` մեկը Մինսկի խմբի հովանու ներքո, իսկ երկրորդը` Դմիտրի Մեդվեդևի միջնորդությամբ: Դա ինչ է, մրցու՞յթ է, թե ով ավելի շատ բան կանի կարգավորման համար` ԵԱՀԿ-ն, թե Ռուսաստանը:

– Առաջին հանդիպումն անցկացվել է ոչ թե Մինսկի խմբի հովանու ներքո, այլ նրա աջակցությամբ: Եվ Ռուսաստանը մտնում է այդ խմբի մեջ: Սակայն Մոսկվան կարևոր դերակատարություն ունի նաև նախագահների մակարդակով եռակողմ հանդիպումների կազմակերպման հարցում: Նման կարևոր հանդիպումներից մեկը եղել է անցած տարվա նոյեմբերին, և այդ ժամանակ ստորագրվեց Մայենդորֆյան հռչակագիրը: Դա առաջին անգամն էր, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներն իրենց ստորագրությունը դրեցին նույն փաստաթղթի տակ: Այդ փաստաթղթի տակ իր ստորագրությունը դրեց նաև ՌԴ նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը:

– Այնուամենայնիվ, կարգավորման հարցում Մինսկի խմբի մասնակցությունը և Ռուսաստանի մասնակցությունը զուգահե՞ռ գործընթացներ են:

– Դա միմյանց լրացնող գործընթացներ են: Եթե Մինսկի խմբի համանախագահող երկրներից մեկը կարող է օգնել, ինչու՞ չանել դա: 2001 թվականին ակտիվ դերակատարում ուներ Ֆրանսիան` Ֆրանսիայի նախագահը: Այսօր կարգավորման հարցում ակտիվ դեր են կատարում Ռուսաստանը և նրա նախագահը:

– Ես այնպիսի տպավորություն ունեմ, որ ղարաբաղյան բանակցությունները փակ են, ինչպես ոչ մի այլ բանակցություններ: Նման փակվածությունն օգնու՞մ է առաջ ընթանալ:

– Չեմ կարծում, որ այս բանակցություններն ավելի փակ են, քան մյուսները: Բազմաթիվ լուրջ բանակցություններ չեն վարվում մամլո ասուլիսների կամ հարցազրույցների տեսքով: Մի օր գալիս է պահը, երբ դրանց պարունակությունը դառնում է հասանելի հանրությանը: Այդպես եղավ հայ-թուրքական բանակցությունների մասով: Եկավ պահ, որ մենք որոշեցինք, որ դրանք պետք է բաց լինեն` կողմերի փոխադարձ համաձայնությամբ: Եվ դա տեղի ունեցավ դեռ մինչև ստորագրումը, ինչն ընդունված չէ: Սովորաբար համաձայնագրերը հրապարակվում են ստորագրումից հետո: Մեք փակվածության կողմնակից չենք, սակայն ցանկացած բանակցություններ վերաբերում են ոչ թե մեկ, այլ երկու կամ ավելի կողմերին: