Մեր զրուցակիցն է իրավաբանական գիտությունների թեկնածու Հրայր Թովմասյանը

–Պարոն Թովմասյան, ինպիսի՞ն է Ձեր կարծիքն արձանագրությունների այն երեք կետերի շուրջ, որոնցում շատերը նախապայմաններ են նկատում։

-Շատերն այն կարծիքին են, որ պատմական փաստերն ուսումնասիրող  ենթահանձնաժողովի ստեղծումը  կկաշկանդի Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը։ Ցավոք սրտի, ցեղասպանության ճանաչումն, իհարկե, բացառությամբ մի քանի պետությունների, միջազգային հանրության կողմից ոչ թե պատմական արդարությունը վերականգնելու, հայ ժողովրդի դեմ կատարված  ոճրագործությանը գնահատական տալու խնդիր է ունեցել, այլ առավելապես, կամ գլխավորապես, եղել է  գործիք Թուրքիային դեմ։ Ցեղասպանության ճանաչման ալիքը  ակտիվանում է հատկապես այն ժամանակ, երբ ակտիվանում է Թուրքիայի Եվրամիությանն անդամակցելու խնդիրը։ Սակայն լավ հարաբերություններ ունենալը չպետք է պատճառ դառնա Ցեղասպանության գործընթացի դադարեցման համար: Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը մշտապես պետք է առաջնային լինի, քանի որ ցեղասպանությունը սանմաններ ու ժամանակ չի ճանաչում, քանի որ ցեղասպանությունը մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություն է։ Ուստի, այն պետությունները, որոնք ճանաչում են Հայոց Ցեղասպանությունը,  հաշվի չպետք է առնեն որևէ իրավիճակ։ Բայց… խնդիրն այն է, որ արձանագրությունների նման ձևակերպման դեպքում, եթե կային մարդիկ, պետություններ, սենատորներ, ովքեր տատանվում էին, կարող են մի տեսակ հետ քաշվել։

-Թուրքայի մեծագույն ցանկությունն այն է, որ աշխարհին ապացուցի, թե ցեղասպանությունը հաստատող փաստաթղթեր, այնուամենայնիվ, չկան։  Իսկ ի՞նչ կասեք թուրքական արխիվների ուսումնասիրության առաջարկի մասին, որ անում է թուրքական կողմը:

– Ինձ համար մի քիչ անհասկանալի է, թե թուրք պատմաբաններն ինչ փաստաթուղթ պետք է գտնեն, որի մասին հայերն ասեն՝ կներեք, մենք այդ փաստաթղթի մասին ոչինչ չգիտեինք, ցեղասպանություն չի եղել, կամ՝ հակառակը։ Թերահավատ եմ, թե ինչ-որ բան գտնելու են։ Այնուամենայնիվ, նաև հակված եմ կարծելու, որ ինչքան էլ թուրքերն իրենց արխիվները մաքրած լինեն, այդ հանցագործության հետքերն, անշուշտ, մնացած կլինեն։ Որովհետև ցանկացած հանցագործ իր հետքը միշտ թողնում է, որքան էլ այն փորձի մաքրել։

Թուրքիան միշտ էլ կարող է ցեղասպանության խնդրի շուրջ «կասկածներ» ունենալ, մեր դիրքորոշումն այստեղ պետք է այն լինի, որ դա մեզ համար լուծված հարց է։ Ուստի, եթե նրանք ուզում են, որ երկու երկրների միջև պատմական կնճիռները հարթվեն, պետք է ճանաչեն Ցեղասպանությունը։

-Ինչքանո՞վ են իրատեսական այն տեսակետները, որ Հայաստանի և Թուրքիայի միջև ներկայիս սահմանների ընդունումը մեր սերունդների առջև կփակի դեպի պատմական հայրենիք տանող բոլոր դռները։

-Մեր իշխանությունների այն մոտեցումը, թե մենք վերահաստատում ենք այդ սահմանները, ինձ  համար այնքան էլ հասկանալի չէ, որովհետև, զուտ իրավաբանորեն, Ղարսի պայմանագիրը բավականին խոցելի էր, և առ այսօր էլ  լուրջ կասկածներ կան, թե Ղարսի պայմանագիրը 1921թ. մեր խորհրդարանի կողմից վավերացվե՞լ է, թե՞ ոչ։ Արխիվային որևէ նյութում դրանց վավերացման մասին փաստաթղթեր գոյություն չունեն։ Արձանագրությունները, որով վավերացվել են այդ պայմանագրերը, չկան։ Կան ինչ-որ գաղտնի փաստաթղթեր, որոնց մասին պատմաբանների մի մասն ասում է, որ կնքված է եղել ընդամենը 25 տարով։

-Պատմաբաններից շատերն այն տեսակետն են արտահայտել, որ հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացումից հետո էլ, միջազգային պայմանագրերի  հիման վրա, սահմանների հետ կապված դրույթը կարելի է վիճարկել և վերանայել։

-Եթե դրա հիմքում դիտարկենք Ղարսի պայմանագիրը, միշտ էլ կարելի է հետ գնալ և վերանայել…

Սակայն… սահմանների խնդիրն, այնուամենայնիվ, ես կկապեմ ցեղասպանության միջազգային ճանաչման հետ։ Ցեղասպանության խնդիրը կբարձրանա և կլուծվի, եթե մի օր Թուրքիան իր տարածքով, իր քաղաքական ռեժիմով վտանգ սպառնա Եվրոպային ու ԱՄՆ-ին։ Եթե մի օր Թուրքիայում իշխանության գան իսլամիստները, այդ դեպքում համաշխարհային հանրության վերաբերմունքը Թուրքիայի նկատմամբ միանգամից կփոխվի։ Երբ նման վտանգ առաջանա, ոչ ոք այլևս չի նայելու, որ այս երկու երկրները նման արձանագրություն են ստորագրել։ Այսինքն, երբ կփոխվեն քաղաքական շահերը, կփոխվի նաև մնացածը։

–Ինչքանո՞վ կարող է ղարաբաղյան խնդիրը կապվել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման հետ։

-Թուրքիայի հետ հարաբերություններով չէ, որ մենք Ղարաբաղի հարց ենք ուծելու։ Այդ խնդիրը որևէ կերպ արտացոլված չէ արձանագրություններում։

Հարցազրույցը՝ Գոհար Փիլթոյան