Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիբ Էրդողանը, Թուրքիայում Եվրոնյուզ հեռուստաընկերության հեռարձակումից առաջ, պատասխանել է մի շարք հասարակական հետաքրքրություն ներկայացնող հարցերի:

Հարց – Եվրոպական Միության հետ ընթացող բանակցությունները դանդաղում են:  Բրյուսելը մեղադրում է  Թուրքիային բարեփոխումները ձգձգելու համար, իսկ դուք քննադատում եք Եվրոպական որոշ առաջնորդների` Թուրքիայի առջև ճանապարհը փակելու համար: ԵՄ-ին անդամակցելու պարտադիր 35 պայմաններից ութը կասեցվել են Եվրոպական հանձնաժողովի կողմից, հինգը` Ֆրանսիայի և էլի մի քանիսը` Կիպրոսի Հանրապետության կողմից: Ի՞նչ կարող եք ասել Եվրոպական Միությանը անդամակցելու շուրջ ընթացող բանակցությունների հեռանկարի մասին:

Էրդողան – Ցավոք, ԵՄ որոշ անդամ պետություններ ազնիվ չեն: Ահա այստեղ են խնդիրներն ի հայտ գալիս: Ինչո՞ւ եմ այսպես ասում. որովհետև նրանք փորձում են այնպիսի նախապայմաններով «պատին սեղմել» Թուրքիային, որոնք գոյություն չունեն մինչև օրս գործող ԵՄ-ին անդամակցելու պարտադիր սկզբունքներում (acquis communautaire): Սա իսկապես շատ վատ է: Մենք` առաջնորդներս, պետք է միշտ հիշենք, որ մենք մահկանացու ենք, իսկ ազգությունները` ոչ: Առաջնորդի բացասական վերաբերմունքը ուրիշ պետության նկատմամբ նպաստում է այդ պետության քաղաքացիների բացասական վերաբերմունքի ձևավորմանը մյուս երկրի նկատմամբ:

Հարց – Դուք նկատի ունեք պարոն Սարկոզիին:

Էրդողան – Այո: Դժվար է հասկանալ, թե ինչ է անում պրն. Սարկոզին: Բայց անկախ այն բանից, թե ինչ են անում նրանք, ինչ խոչընդոտներ են ստեղծում մեր առջև, մենք համբերատար առաջ ենք գնալու: Մենք կանգ չենք առնի, քանի դեռ ԵՄ բոլոր անդամները չեն հայտարարել, որ դեմ են Թուրքիայի անդամակցությանը:
Հարց – Ի՞նչ եք կարծում, կրոնական կամ մշակութային տարբերությունները դերակատարություն ունե՞ն ԵՄ որոշ առաջնորդների բացասական մոտեցման համար:

Էրդողան – Եվրոպական Միությունը չպետք է դառնա քրիստոնեական ակումբ, և ԵՄ-ն չպետք է մասնակցի իսլամատյացությանը: Ցանկացած երկիր, որն այդպես է վարվում, պետք է զգուշանա: Օրինակ, ես, որպես Թուրքիայի վարչապետ, այն առաջնորդներից եմ, ով անկեղծորեն դատապարտում է հակասեմականությունը, և այդ երևույթը համարում եմ մարդկության դեմ  ուղղված հանցագործություն: Բայց ես միաժամանակ նաև շատ զգայուն եմ, երբ հանդիպում եմ իսլամատյացության դրսևորումների, որովհետև ես մահմեդական եմ: Ես երբեք չեմ կարող հանդուրժել հակամահմեդականությունը: Որպես մահմեդական ես կպաշտպանեմ իմ դիրքորոշումը այնքան ժամանակ, որքան պարտավոր եմ: Ոչ մեկը չի կարող նույնացնել ահաբեկչությունը մահմեդականության հետ: Եվ որպես մահմեդական, որպես Թուրքիայի Հանրապետության վարչապետ ես չեմ կարող ընդունել որևէ մեկին, ով համարձակվում է այդպես վարվել:
Հարց – Ի՞նչ տեղի կունենա, եթե Կիպրոսի վերամիավորման բանակցությունները ձախողվեն: Ի՞նչ եք դուք ակնկալում Եվրոպական Միությունից:
Էրդողան – Կիպրոսի հարցում ԵՄ-ն նույնպես մինչ օրս արդարացի չի եղել: Հյուսիսային Կիպրոսի ընտրողների 65 տոկոսը քվեարկել է հօգուտ Միավորված ազգերի Անանի ծրագրի (Ծրագրի անվանումն առաջացել է ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանի առաջարկից, համաձայն որի Կիպրոսը պետք է միավորվեր Հունական Կիպրոսի և Թուրքական Կիպրոսի դաշնության սկզբունքով  – Մ.Յ.): Իսկ ի՞նչ տեղի ունեցավ հարավում. բնակչության 75 տոկոսն այս ծրագրին դեմ քվեարկեց: Եվ Եվրոպական Միությունը պատասխանատու է հարցի փակուղում հայտնվելու համար: Նրանք պատմական մեծ սխալ գործեցին, երբ Հարավային Կիպրոսին ընդունեցին ԵՄ: Գերհարդ Շրյոդերը սուր քննադատության ենթարկեց ԵՄ այս քաղաքականությունը, իսկ Անգելա Մերկելն ասաց, որ իրենք «սխալ են թույլ տվել` ԵՄ ընդունելով Հարավային Կիպրոսին»: Այժմ նրանք զգուշանում են հարավային Կիպրոսից: Քաղաքական մեկ այլ բացթողում է Հարավային Կիպրոսը կոչել Կիպրոս, որովհետև հյուսիսում կա մեկ այլ պետություն, որը հակամարտության մեջ է հարավի հետ: Մենք ճանաչում ենք հյուսիսային Կիպրոսը և հաստատակամ ենք այս հարցում: Ուրիշները գուցե շահարկում են այս հարցը, բայց դա կարևոր չէ մեզ համար:

Հարց – Տեսանելի ապագայում դուք հնարավոր համարո՞ւմ եք Կիպրոսի վերամիավորումը:
Էրդողան – Հարավային Կիպրոսը միշտ խուսափում է ուղղակի մերձեցումից և Եվրոպական Միությունը պետք է զգուշանա: Կարող ենք ասել, որ խաղաղության գործընթացը պատանդ է դարձել:

Հարց – Դուք կարծում եք երկա՞ր ժամանակ է անհրաժեշտ այս հակամարտությունը կարգավորելու համար:

Էրդողան – Մենք ջանք չենք խնայում խնդիրն այս տարի կարգավորելու համար: Միաժամանակ ցանկալի է, որ այն կարգավորվի ՄԱԿ-ի հովանու ներքո: Մենք պատրաստ ենք կարգավորման գործընթացում ներգրավել բոլոր շահագրգիռ կողմերին` Հյուսիսային և Հարավային Կիպրոսին, Թուրքիային, Հունաստանին և ՄԱԿ-ին: Մի քանի օր առաջ ինձ զանգահարեց Գորդոն Բրաունը և հարցրեց, թե ի՞նչ կարծիքի ենք այս խնդիրը համատեղ կարգավորելու համար: Մենք դեմ չենք. եթե խնդիրը քննարկում ենք երաշխավոր պետությունների հետ, ապա պետք է իմանանք, թե ինչ երաշխիքներ կան: Մենք հույս ունենք, որ Կիպրոսի խնդիրը կլուծվի այս տարվա ընթացքում:

Հարց – Դուք պատմական քայլ եք կատարել քրդական հարցի կարգավորման նոր ծրագիր մշակելով: Ի՞նչ կասեք այս մասին:
Էրդողան – Դա վերջին օրերի ամենակարևոր միջոցառումներից է: Սակայն այն կոչված չէ միայն քրդական խնդիրը կարգավորելու: Այս ծրագրի նպատակը ազգային միավորումն ու համերաշխությունն է: Սա ժողովրդավարական նախաձեռնություն է և քրդական հարցն ազգային խնդիրներից միայն մեկն է: Ցավոք, արևմտյան հասարակությունը սխալ է հասկացել մեզ: Որովհետև միայն քրդական հարցի մասին խոսելը նշանակում է անհարգալից վերաբերմունք ցուցաբերել մյուս ազգությունների նկատմամբ, որոնք լրացնում են Թուրքիան և թուրք ժողովրդին:
Հարց – Ինչպե՞ս եք պատկերացնում թուրք-իսրայելական հարաբերությունները: Վերջին շրջանում տեղի ունեցած միջադեպերից հետո կարո՞ղ է արդյոք Թուրքիան միջնորդի դեր ստանձնել Իսրայելի և Սիրիայի կամ Արաբական մյուս պետությունների միջև:
Էրդողան – Իսրայելը պետք է մտածի, ցանկանո՞ւմ է նա ապագայում կորցնել Թուրքիայի նման գործընկերոջը: Այնպես, ինչպես նրանք վերջերս վարվեցին մեր դեսպանի հետ, չի եղել միջազգային քաղաքականության պատմությունում: Մենք արել ենք հնարավոր ամեն ինչ Իսրայելի և Սիրիայի հարաբերությունների բարելավման համար: Բայց այժմ Բենիամին Նաթանյահուն ասում է. «Ես չեմ վստահում Էրդողանին, բայց վստահում եմ Սարկոզիին»: Սա նաև դիվանագիտական անփորձություն է, որովհետև, նման պարագայում ես նույնպես չեմ կարող վստահել նրան: Մենք ունենք կարևոր հեռանկարային համաձայնություններ: Ինչպե՞ս կարող ենք այսպիսի անվստահության մթնոլորտում իրականացնել դրանք: Կարծում եմ, Իսրայելը պետք է վերանայի հարևանների հետ իր հարաբերությունները:

Հարց – Վերջերս Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարը ձեզ հակասեմականության մեղադրանք ներկայացրեց: Ի՞նչ եք կարծում, կարող էիք դուք այս հարցը ավելի դիվանագիտորեն կարգավորել:
Էրդողան – Ես ճշմարտությունն եմ ասել և շարունակելու եմ այդպես վարվել: Թուրքիան հարյուրամյա պետություն է, և երբ խոսում եք այդպիսի երկրի հետ, պարտավոր եք զգույշ լինել: Երբ անմեղ քաղաքացիները անխնա սպանվում են, ֆոսֆորային ռումբերով ռմբակոծվում, ոչնչացվում է ամբողջ ենթակառուցվածքը և մարդիկ հարկադրված են լինում ապրել բացօթյա բանտում, մենք չենք կարող չնկատել այս ամենը և ասել, որ դա համապատասխանում է մարդու իրավունքների համընդհանուր համաձայնագրին:
Հարց – Պարոն վարչապետ, հայ-թուրքական արձանագրությունների մասին Հայաստանի Սահմանադրական դատարանի որոշումն առաջացրել է Թուրքիայի զայրույթը: Ինչպե՞ս այն կանդրադառնա թուրքական քաղաքականության վրա:
Էրդողան – Հայաստանը մեկ անգամ ևս պետք է քննարկի, թե ինչի մասին ենք մենք բանակցում և ինչ ենք պատրաստվում անել, որովհետև թուրքական կողմը կատարել է արձանագրություններով նախատեսված իր պարտավորությունները: Գործընթացը շարունակվելու է: Մենք լիովին պատրաստ ենք ու անկեղծ և կշարունակենք նույն ճանապարհով ընթանալ, որով որ ընթացել ենք մինչև հիմա:

ArmAr.am