Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարին կատարած յայտարարութիւնը Թուրքիոյ ժողովրդավարութեան հաշուոյն կը տեղաւորուի վարչապետ Էրտողանի Մոսկուա կատարելիք այցելութեան նախորդող անմիջական ժամանակահատուածին մէջ։ Ռուս արտաքին գործոց նախարարը, ըստ թրքական Ճիհան լրատու գործակալութեան, թրքական ժողովրդավարութիւնը իբրեւ նմոյշ-օրինակ (մոտել) կ՛ընդգծէ հաստատելու համար իսլամութեան եւ ժողովրդավարութեան համատեղելիութիւնը։

Աղբիւրի մատնանշումը ի հարկէ նշանակութիւն ունի այս պարագային։ Լուրը թողարկողը թրքական լրատուամիջոց մըն է եւ շատ են պատճառները խնդրոյ առարկայ դարձնելու լրատուութեան հաւաստիութիւնը։ Ռուսական կայքէջերու փոխանցած լրատուութիւններոն մէջ այս մասին նիւթ որոնելու մեր աշխատանքները արդիւնք չտուին. Աւելի ուշ Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան պաշտօնական կայքէջը արտագրած էր ռուսական հեռատեսիլի կայանին հարցազրոյցը նախարար Լավրովի հետ։

Թրքական Ճիհանին եւ ռուսական պաշտօնական լրատուութեան նշած լրատուութիւներուն մէջ մէջ կայ տարբերութիւն։ Աւելի մասնակի բացատրութեամբ, ռուսական տեղեկատուութեան մէջ ռուս թիւ 1 դիւանագէտը տուած է նաեւ Իրանի օրինակը. Ինչ որ կը բացակայի Ճիհանի հաղորդածին մէջ։ Այնտեղ կը խօսուի բացառապէս թրքական օրինակին մասին  իբրեւ իսլամական երկիրներուն մէջ ժողովրդավարութիւն կիրարկող նմոյշ պետութիւն։

Թէ ինչո՞ւ Թուրքիոյ վերաբերող մէկ տողնոց յայտարարութիւնը բնագրի պարունակէն դուրս բերուած եւ լուսարձակի առնուած է թրքական լրատուամիջոցին կողմէ պարզ է։ Լավրովի արծարծած թեման Միջին Արեւելքի եւ հիւսիսային Ափրիկէի մէջ ծայր առած ժողովրդային ըմբոստութիւններն են։  Երեւոյթը դրական գնահատելով, Լավրով, անշուշտ միշտ ըստ Ճիհանի, տեղւոյն իշխանութիւններու վարչաձեւի փոփոխութիւնները կը պատկերացնէ կատարել ժողովրդավարական կարգերու հիմամբ եւ ոչ թէ իսլամական օրէնքի։ Ահա այստեղ է, որ կը մէջբերուի թրքական օրինակը իբրեւ իսլամական կրօնն ու ժողովրդավարութիւնը ճիշդ ձեւով համատեղելի դարձուցած երկիր։

Այստեղ թրքական օրինակին անճշդութիւնը փաստելու հարցը առաջնային չէ այնքան, որքան յայտարարութեան շարժառիթը քննարկելը։

Ճիհանի նպատակը միայն ռուսական շրջաններէն թրքանպաստ հովերու տեսանելիութիւնը ցոյց տալը չէ. միաժամանակ գերտէրութեան մը կողմէ ժողովրդավարութեան օրինակ հանդիսացած ըլլլաու փաստը միջազգային ընտանիքին ու հանրութեան ներկայացնելն է։ Նման քարոզչաքաղաքական ուղեգիծ պաշտօնական Անգարայէն հրահանգուած է կիրարկել միջին արեւելեան տարածաշրջանի բոլոր երկիրներուն մէջ տեղւոյն թրքական դեսպանատուներուն կողմէ։ Թուրքիոյ փորձած նոր դիմագիծի տարածումը անհրաժեշտ է սուր կերպով՝ Թուրքիոյ արտաքին քաղաքականութեան համար։

Հետեւեալն է Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարութեան կայքէջին վրայ տեղադրուած հարցազրոյցին Թուրքիոյ վերաբերող բաժինը.- “… Փորձը ցոյց կու տայ, որ իսլամն ու ժողովրդավարութիւնը միանգամայն համատեղելի են: Նայեցէ՛ք Թուրքիոյ: Թէկուզ  Իրանին, ուր ի դէպ, շատ վերապահումներով հանդերձ, ժողովրդավարական գործընթացները, այնուամենայնիւ կը զարգանան»։ Այսքանը բաւած է, որ թրքական լրատուամիջոցը խանդավառութեամբ շրջանառութեան մէջ դնէ տեղեկատուութիւնը։ Հասկնալիօրէն։

Վերադառանանք յայտարարութեան վերաբերող ժամանակահատուածին, վերահամոզուելու համար, որ վարչապետ Էրտողանի Մոսկուա այցելութեան նախօրեակը լուսարձակ կը խլէ բնական կարգով։ Մտածելու համար, որ եթէ իրադրութիւնը այնպէս ըլլար, որ Իրանի նախագահն էր որ այս օրերուն կը սպասուէր Մոսկուա, նոյն հարցին մասին խօսելով Ռուսիոյ արտաքին գործոց նախարարը պիտի ըսէր «նայեցէ՛ք Իրանին». Թերեւս ալ առանց շարունակելու՝ «Թէկուզ Թուրքիոյ, ուր….»։ Որովհետեւ ի վերջոյ յայտարարողն ալ գիտէ, որ եթէ լաւ նայինք Թուրքիոյ այնտեղ պիտի նկատենք 301 թիւը, դատուող լրագրողներ, սպաննուող խմբագիրներ, արգիլուած կրօնական արարողութիւններ, բանտարկուող այլախոհներ եւ շատ ու շատ երեւոյթներ։ Այո՛ եթէ նայինք Թուրքիոյ։

Այս հարցէն անկախ, թէ՝ ինչո՛ւ Մոսկուան եւ Անգարան մեծ շուքով եւ տարողութեամբ կը նշեն Մոսկուայի պայմանագրին 90-ամեակը մեկնաբանելի տարբեր խնդիր է։

Շահան Գանտահարեան, «Ազդակ»ի գլխաւոր խմբագիր

ArmAr.am