«Երբ վերջանա Լիբիայի պատերազմը, Ցեղասպանության հարցը նորից կակտիվանա, և շատ հավանական է, որ Սենատն ընդունի այն»,- ասում է Ռուբեն Սաֆրաստյանը։

Մարտի 4-ին Սենատում մի քանի ժամ տևած թեժ քննարկումներից հետո Ֆրանսիայի օրենսդիրներն ի վերջո ո՛չ մերժեցին, ո՛չ էլ հաստատեցին Հայոց ցեղասպանությունը ժխտելու համար պատիժ սահմանող օրինագիծը։ Քվեարկությունից առաջ Սենատի սահմանադրական հանձնաժողովը բացասական դիրքորոշում էր հայտնել օրինագծի վերաբերյալ և առաջարկել էր այն հանել քվեարկությունից։ Բուռն քննարկումներից հետո առաջարկն ընդունվել էր ձայների մեծամասնությամբ։ «Կապիտալն» այս մասին զրուցել է ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի տնօրեն, թուրքագետ Ռուբեն Սաֆրաստյանի հետ։

-Պարոն Սաֆրաստյան, ըստ Ձեզ՝ ինչո՞ւ Ֆրանսիայի Սենատը որոշեց Հայոց ցեղասպանությունը ժխտելու համար պատիժ սահմանող օրինագիծը հանել քվեարկությունից։
-Կարծում եմ՝ հերթական անգամ պատմական ճշմարտությունը, արդարությունը և ժողովրդավարական արժեքները զոհաբերվեցին հօգուտ քաղաքական շահերի։ Իսկ թե որոնք են այդ շահերը, պարզից էլ պարզ է. այսօր Ֆրանսիան լրջորեն ներգրավված է Լիբիայում տեղի ունեցող պատերազմում, իսկ այդ նույն Լիբիայում բավական կարևոր դերակատարում ունի Թուրքիան՝ որպես Ֆրանսիայի դաշնակից։ Սենատի որոշումը, իմ կարծիքով, առաջին հերթին և հիմնականում պայմանավորված էր հենց այս հանգամանքով։

-Ֆրանսիայի Հայ դատի հանձնախմբի ղեկավար Հրաչ Վարժապետյանը «Ազատություն» ռադիոկայանի հետ զրույցում ասել էր. «Հստակ է, որ ֆրանսիական Ծերակույտը թուրքական ճնշման տակ տեղի է տվել»։ Որքանո՞վ է ուժեղ թուրքական լոբբին այսօր Ֆրանսիայում։

-Չեմ կարծում, թե այս պարագայում հարցը լուծվել է հենց թուրքական լոբբիի աշխատանքների, այսպես ասած, արդյունքում։ Ես կարծում եմ, որ ոչ թե Ծերակույտն է ենթարկվել թուրքական ճնշումներին, այլ թուրքական ճնշումներին ենթարկվել է կառավարող վերնախավը՝ կառավարող ադմինիստրացիան և նախագահ Սարկոզին։ Ես այս կարծիքին եմ, քանի որ համոզված եմ, որ Թուրքիան Ֆրանսիայի Սենատի վրա ազդելու հնարավորություններ չունի կամ շատ քիչ ունի։

-Օրինագծին դեմ արտահայտվողները հիմնականում երկու փաստարկ են ներկայացրել. առաջին՝ այն կխոչընդոտի հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորումը, երկրորդ՝ այսօրինակ հարցերի քննարկումն անհրաժեշտ է թողնել պատմաբաններին: Ի՞նչ կապ ունեն հայ-թուրքական հարաբերությունները, եթե դրանք արդեն վաղուց սառեցված են։

-Դրանք ցինիկ պատրվակներ և պատճառաբանություններ են, որոնք կապ չունեն իրական գործընթացների հետ, որն արդեն նշեցի։

-Այդ դեպքում գուցե արժե, որ Հայաստանը հետ կանչի իր ստորագրությունն արձանագրություններից և այդ կերպ փակի միջազգային հանրության՝ Ցեղասպանությունը ճանաչելու գործընթացում մանևրելու հնարավորության ճանապարհը։

-Արձանագրություններից ստորագրությունը հետ կանչել-չկանչելու իմաստ չեմ տեսնում, քանի որ, ըստ էության, հայ-թուրքական գործընթաց չկա, այն սառեցված է, ընդ որում՝ այն սառեցվել է թուրքական կողմի գործողությունների հետևանքով։ Ողջ աշխարհը շատ լավ տեսնում է, որ Թուրքիան մերժում է այդ հարաբերությունները։ Ավելին՝ ուժեղացրել է իր ճնշումները Հայաստանի վրա, և նման պայմաններում չկա բանակցություն և նախանշան, որ այն կվերսկսվի։

-Ամեն դեպքում, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացից հետո Ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացը կանգ առավ, և Սենատի որոշումը հերթականն է, որտեղ հղում է արվում այդ բանակցությունները չխոչընդոտելուն։

-Ինչո՞ւ է կանգ առել. հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացի մեկնարկից հետո Շվեդիայի խորհրդարանն ընդունեց Ցեղասպանությունը ճանաչող բանաձևը։ Ես կարծում եմ՝ մենք երկու բան պետք է հասկականք. առաջին՝ Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացը բխում է մարդկության շահերից, քանի որ այն, ի վերջո, մարդկության դեմ կատարված ամենամեծ հանցագործությունն է։ Այդ գործընթացը պետք է շարունակվի և շարունակվում է։ Այդ գործընթացին զուգահեռ՝ կան աշխարհաքաղաքական զարգացումներ, որոնք, ժամանակ առ ժամանակ ազդելով այդ հարցի վրա, դանդաղեցնում են այն կամ կասեցնում՝ ժամանակավորապես, սակայն գործընթացը կա և կշարունակվի։ Երկրորդ՝ շատ կարևոր է Թուրքիայի աշխարհաքաղաքական դիրքը. փորձը ցույց է տալիս, որ հիմնականում խոսքը դրժում են կամ հետաձգում՝ ելնելով ինչ-ինչ աշխարհաքաղաքական իրադրությունից։ Այսինքն՝ իրականում դեր են խաղում իրական աշխարհաքաղաքական շահերը, իսկ մնացածն օգտագործվում է որպես պատրվակ։ Ես համոզված եմ, որ երբ վերջանա Լիբիայի պատերազմը և հաշվի առնելով, որ առաջիկայում Ֆրանսիայում ընտրություններ են սպասվում, ապա Ցեղասպանության հարցը նորից կակտիվանա, և շատ հավանական է, որ Սենատն ընդունի այն։

-Փաստորեն, կարող ենք եզրակացնել, որ Ցեղասպանության հարցը աշխարհի գերտերությունների ձեռքին դարձել է քաղաքական գործիք, իսկ Հայկական սփյուռքն այդ հարցի շահարկմամբ շատ հեշտ է օգտագործվում այս կամ այն քաղաքական ուժերի կողմից։ 2007թ. ընտրապայքարի ժամանակ Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզին շռայլ խոստումներ էր տվել, որոնք չկատարվեցին։

-Ոչ, ես այդպես չեմ կարծում։ Ընդհակառակը, համոզված եմ, որ հայկական սփյուռքն աշխարհաքաղաքական առումով գնալով դառնում է ավելի կարևոր գործոն։ Տեսե՛ք, Միացյալ Նահանգների կամ Ֆրանսիայի նման երկրներում հայկական համայնքը կարողանում է դնել բավական լուրջ պահանջներ և հետամուտ լինել դրանց կատարմանը։ Ընդ որում՝ Հայկական սփյուռքն այնքան հզոր է, որ այդ երկրի ղեկավարությունը, ինչ-ինչ շահերից ելնելով, եթե դրժում է սեփական խոստումը, ստիպված է լինում մանևրել, խաբել և այլն, որպեսզի կարողանա խուսափել հայկական համայնքի ճնշումներից։ Պետք է ասել նաև, որ Հայկական սփյուռքի ճնշումները չեն վերաբերում մանր-մունր հարցերին, այլ վերաբերում են մարդկության դեմ կատարած ամենամեծ հանցագործությանը՝ Ցեղասպանությանը։ Այս առումով հայկական լոբբին և՛ ԱՄՆ-ում, և՛ Ֆրանսիայում այս հարցի լուծման առաջամարտիկն է։ Ի վերջո, չպետք է հուսահատվել, այո, մեկ անգամ, երկու անգամ խաբում են, սակայն համոզված եմ՝ կգա մի պահ, որ կընդունեն, ինչպես օրինակ Ֆրանսիան դա արեց 2000թ.։ Պետք է շարունակել պայքարել։

–Որքանո՞վ ճկուն է աշխատում Հայաստանի դիվանագիտական կորպուսը մասնավորապես՝ Ձեր ասած պայքարի շարունակման հարցում։

-Ես, ճիշտն ասած, դժվարանում եմ տալ իրական գնահատական, քանի որ դիվանագիտական աշխատանքների մանրամասներին չեմ տիրապետում։ Ինձ՝ որպես վերլուծաբանի շատ ավելի կարևոր է, որ այդ աշխատանքը լինի կոորդինացված։

-Դուք կարո՞ղ եք գնահատել՝ ելնելով արդյունքներից։

-Չէի ասի, թե արդյունքները շատ վատ են կամ շատ գոհացնող են, սակայն մենք տեսնում ենք, որ կան զարգացումներ։ Ես կարծում եմ, որ եկել է ժամանակը, որ ստեղծվի Հայաստանի և Սփյուռքի մասնագետներից կազմված մի մարմին, որը կունենա խորհրդատվական բնույթ և կկոորդինացնի Սփյուռքի և Հայաստանի կազմակերպությունների աշխատանքը։ Կարծում եմ՝ Ցեղասպանության 100-ամյա տարելիցին նվիրված հանձնաժողովի ստեղծումը կարևոր էր, և կարծում եմ, որ հետագայում իր վրա կվերցնի աշխատանքների կոորդինացման գործառույթներ։

Արփի Մախսուդյան, «Կապիտալ» բիզնես օրաթերթ

ArmAr.am