Հարցազրույցը ԱԺ նախկին փոխնախագահ ԿԱՐԱՊԵՏ ՌՈՒԲԻՆՅԱՆԻ հետ

-Ինչո՞ւ կազմաքանդվեց ՀՀՇ-ն, դա բնակա՞ն գործընթաց էր, որ վիճակված է բոլոր վարկաբեկված կուսակցություններին, թե՞ կազմաքանդումը տեղի ունեցավ արհեստականորեն, ինչին նպաստեցին կոնկրետ անձինք: Մասնավորաբար, Լևոն Տեր -Պետրոսյանը
-Տեղի ունեցավ հետևյալը. տապալվեց Հայ ազգային կոնգրեսը, Լևոն Տեր-Պետրոսյանն հենց իր համագումարյան ելույթում նշեց, որ որոշալի ժամանակ է, ինչ ՀԱԿ-ը չի գործում: Եվ դա ոչ մեկի համար գաղտնիք չէր. նախ հրաժարվել էին իրական պայքարից, երկրորդ, չէին կարողանում որոշումներ կայացնել, կային ներքին խորը անհամաձայնություններ, ինչի արդյունքում կուսակցությունները շարան-շարան դուրս եկան կոնգրեսից: Ուրեմն, արձանագրենք փաստը, որ ՀԱԿ-ը տապալված էր: Մինչդեռ ՀՀՇ-ն կուսակցություն էր, որը ճիշտ է, մնացել էր կոնգրեսի ստվերի տակ, բայց նաև նույն կոնգրեսում բավականին ազդեցիկ ուժ էր, որի շարքերը պահպանված էին, գործում էին ղեկավար մարմինները, տարածքային կառույցները: Չես կարող ասել, թե ՀՀՇ-ն տապալված էր: Ու կատարվեց արտառոց բան, տապալված կառույցը` ՀԱԿ-ը պահպանեց իր անունը, ավելին, իր մեջ կլանեց չտապալվածին: Ու երբ մենք ուսումնասիրեցինք ՀԱԿ-ում ծավալված խուճուճ զարգացումները, թե ինչպես էին փորձում կոնգրեսը որպես կուսակցություն գրանցել, և դրա մեջ մտցնել ՀՀՇ-ն` այն կազմալուծելով, բայց, դե, տեսան, որ արդյունքում կկորցնեն իրավահաջորդության իրավունքը, կզրկվեն Եվրոպական լիբերալների կուսակցությանն անդամակցելուց, ընտրեցին այլ տարբերակ` անվանափոխությունը: Բայց եթե անվանափոխության շղարշը մի կողմ նետեք, կտեսնեք, որ իրականում ՀՀՇ կուսակցություն այլևս գոյություն չունի:
Մինչդեռ ՀՀՇ-ն, իր բոլոր թերություններով, սխալներով հանդերձ, մի կուսակցություն է, որ եղել է մեր երկրի անկախացման, պետականաշինության ակունքներում, եղել այդ տարիների ազատականության ջահակիրը, և հենց միայն դրանով պատմական արժեք է ներկայացնում: Հետևաբար, համարում ենք, որ կատարվածն անթույլատրելի էր: ՀՀՇ կազմալուծումը ո՜չ թե պատմական զարգացման հետևանք էր, այլ արհեստական, կամային որոշման հետևանք, ինչը պարտադրվեց լուռ շարքերին:
–Իսկ գուցե սա պառակտված, վարկաբեկված ՀՀՇ-ի համար միակ նպաստավոր քայլն էր` իրենով անել թարմ ուժերով համալրված կոնգրեսին, դրանով իսկ ապահովելու հետագա քաղաքական երկարակեցությունը:
-Կարող են տարբեր մեկնաբանություններ հնչել: Բայց եկեք տեսնենք իրականում ինչ կատարվեց: Իրենց քայլը հիմնավորելու համար ասացին, թե կոնգրեսում հավաքվել են ներուժ ունեցող երիտասարդներ, քաղաքական ուժեր, բայց նրանք զզվում են ՀՀՇ անունից և դրա համար պետք է մի նոր բան ձևավորել, որպեսզի նրանք կարողանան լիաթոք մասնակցել կուսակցական գործունեությանը: <Նոր բան>-ը հրաժարումն էր ՀՀՇ անունից: Ի դեպ ասեմ, որ ՀՀՇ – Տեր-Պետրոսյան անունները նույնացվեցին հենց վերջինիս համառ ջանքներով: ՀՀՇ-ն ինչ-որ մեկինը համարելու ու այդ մեկին պաշտամունքի առարկա դարձնելու միտումի հետ գործ ունենք:
-Չէք կարծում, որ ասելով, թե կոնգրեսի երիտասարդները զզվում են ՀՀՇ-ից, այդ կերպ, փաստորեն, Տեր-Պետրոսյանը արտահայտեց իր վերաբերմունքը ՀՀՇ-ի հանդեպ:
-Ըստ էության, նրանք զզվում են ո՜չ թե ՀՀՇ-ից, այլ ՀՀՇ անունից, որովհետև նույն ՀՀՇ լիդերին իրենք սարքել են պաշտամունքի առարկա, չէ՞:
-Բայց այդ նույն լիդերը ամեն կերպ փորձում է ձերբազատվել, իր բնորոշմամբ, <աղանդ>, <գեղի կլուբ> համարվող կուսակցությունից:
-Մենք նրա բնորոշումների հետ համաձայն չենք, և թող Տեր-Պետրոսյանի ասածների դատավորը լինի տեր Աստված:
-Դուք այն ՀՀՇ-ականներից եք, ով վաղուց լքեցիք <գեղական կլուբը>, որովհետև չկարողացաք հանդուրժել ՀՀՇ Վարչության անդամների ընտրություններում կատարված կեղծումները, որովհետև, ինչպես գրեցիք հայտնի նամակում, ազատական-ժողովրդավարական սկզբունքներ դավանող կուսակցությունը հեռացել է իր սկզբունքներից: Բայց արդյո՞ք, շատ ավելի վաղ, դեռ ձեր իշխանության տարիներից չէր սկսվել ՀՀՇ-ի գափարական անկումը:
-Նույն նամակում ես նշել եմ, որ նախկինում էլ այդ երևույթները եղել են, իհարկե, նոր բան չէր: Բայց երկար ժամանակ, հանուն ընդհանուր գործի շահերի, համակերպվել ենք ու չտեսնելու տվել: Ու դրանով իսկ մենք բոլորս մեր մեղքի բաժինն ունենք, կուռք ստեղծելու, անձապաշտական մթնոլորտը հետևանք է մենք անհետևողականության, նաև բավարար համարձակություն չենք ունեցել ժամանակին այդ արատների մասին խոսելու, դրանց դեմ պայքարելու: Հայտնի է, որ իշխանության ղեկն ստանձնած քաղաքական ուժը, միանգամից դիտվում է կերակրատաշտակի մոտ գտնվող հարմար մի բան ու դեպի նա սկսվում է պատեհապաշտների, ավանտյուրիստների մի ահավոր հոսք: Շատ մեծ ջանքեր են պետք շարքերն անաղարտ պահելու համար: Ղարաբաղյան շարժման ճնշող մեծամասնությունը հայրենասեր, նվիրյալ մարդիկ էին, բայց տեսանք, չէ՞, որ նրանց մի մասը գալով իշխանության ևս չդիմացավ այդ գայթակղությանը:
–Ինչո՞ւ ձեզ չէր հիասթափեցնում Տեր- Պետրասյանի վարած քաղաքկանություն հենց նրա իշխանության տարիներին: Բողոքում են ներկայիս արտագաղթից, և արդարացի եք, բայց ինչո՞ւ չեք հիշում Տեր-Պետրոսյանի նախագահ եղած տարիների ասած խոսքը` Հայաստանը կարող է կերակրել ընդամենը 800 000 մարդու:
-Այս մասին առաջին անգամ ձեզանից եմ լսում և ուզում եմ տեսնել աղբյուրը:
-Աղբյուրը ժամանակի թերթերն են` արխիվում, որոնք արձանագրեցին, սա հայատյաց ծրագիր է: Ի դեպ, ինչ կասեք այն մասին, որ սկսած 2008-ից Տեր-Պետրոսյանի անվան կողքին հայտնվեց ՙհաղթանակած նախագահ՚ ձևակերպումը, անգամ Շուշիի հաղթանակը նրան վերագրվեց:
-Ի՞նչ հաղթանակած նախագահի մասին է խոսքը: Իմ պատասխանն այս հարցին հետևյալն է, իր նախագահության օրոք են եղել մեր փառահեղ հաղթանակները,
Ով էլ լիներ նախագահ, դուք, ես, թե մեկ ուրիշը, գրանցված հաղթանակները միայն պատիվ կբերեին նրան:
-Բայց պատիվ չի բերում փաստերի աղավաղումն ու մեր հերոսների արյամբ ձեռքբերածը մեկ անձին վերագրելու ակնհայտ միտումը:
-Նախ, չգիտեմ ովքեր են նման անհարկի բնութագրումներ արել, թե նա հաղթանակած կամ հաղթած նախագահ է, իհարկե, շատ տհաճ էր, երբ շրջանառության մեջ դրվեց նաև ՙհիմնադիր նախագահ՚ ձևակերպումը: Սա ևս սխալ է, դրանից նույնիսկ անձապաշտության հոտ է գալիս, ինչու, որովհետև, եթե խոսքը գնում է Հայաստանի Հանրապետության հիմնադրման մասին, ապա միակ հիմնադիրը Գերագույն խորհուրդն է, որը համապատասխան ակտով նշանակեց Անկախության հանրաքվե և հռչակել ՀՀ անկախությունը:
-Օրերս Վազգեն Մանուկյանն ասաց, թե Տեր-Պետրոսյանի ՙռազմական հաղթանակների՚ մասին առաջին անգամ խոսվեց 2008-ին, երբ նա վերադարձավ քաղաքականություն: Սակայն կեղծ հերասման գործընթացին վրդովված հակադարձեցին իսկական հերոսները` Արկադի Տեր-Թոդևոսյանը, Արկադի Կարպետյանը, հայտարարելով հաղթանակած ժողովրդի հետ գործ ունենք, ոչ թե հաղթանակած նախագահի, ավելին Տեր-Պետրոսյանը խոչընդոտել է Շուշիի ազատագրմանը:
– Շուշիի գրավման օրը ես որպես Շենգավիթի գործկոմի նախագահ նստած էի իմ առանձնասենյակում: Մտավ տեղակալս ու ասաց`ՙԱչքդ լույս, մերոնք արդեն Շուշիում են՚: Սա է Շուշիի գրավումից իմ ունեցած ինֆորմացիան: Եթե կարծում եք, որ Շուշիի օպերացիայի մշակմանը պետք է հրավիրեին Շենգավիթի գործկոմի նախագահին, դուք սխալվում եք: Իսկ ընդհանրապես ասեմ, որ ղարաբաղյան պատերազմը պահանջել է մեզանից ահռելի նյութական, մարդկային ռեսուրսներ, որոնք չէին կարող ապահովել առանձին խմբեր: Դա կարող էր անել միայն պետությունը և այդ պետությանն այդ ժամանակ ղեկավարում էր Տեր-Պետրոսյանը:
– Քաղաքական վերնախավում կային մարդիկ, որոնք կտրականապես դեմ գնալով Տեր-Պետրոսյանին հոգում էին այդ հարցերը:
– Արցախում կռվող ջոկատները, պատերազմը ղեկավարող անձինք, Ղարաբաղի իշխանությունները միշտ էլ եղել են շատ ավելի ռադիկալ, քան Հայաստանի իշխանությունը: Եվ դա բնական է, որովհետև վերջիններս էին գտնվում գերտերությունների ճնշման տակ:
-Ուրեմն, պետք է ազնվորեն ասել, որ եղել են ճնշումների տակ, ու լեգենդներ չհյուսել:
-Ազգային հերոս Վարդան Դուշմանը, որ մինչ Շուշիի ազատագրումը մի քանի օրով եկել էր Երևան, վրդովված ձեռքը խփեց սեղանին ու ասաց. ՙՀՀՇ-ն զբաղված է աթառակռվով ու թալանով, բայց մեր իսկական, հանուն ազգի կռիվը Արցախում է, ես մեկ վայրկյան չեմ կարող մնալ Երևանում՚: Սա էր ՀՀՇ իշխանությունների տարիների իրականությունը
-Բայց նույն ժամանակ ՀՀՇ-ականներն էլ էին գնում ու կռվում Արցախում: Ինչ վերաբերում է աթոռակռվին, համաձայն չեմ, որովհետև ՀՀՇ-ն արդեն եկել էր իշխանության ու աթոռակռիվ չէր կարող լինել:
-Այդ կռիվը հա~ էլ շարունակվեց: Իսկ գործարանների թալանը, սարքավորումները մետաղալոմի տեղ վաճառելը և՞ս չի եղել:
-Այդ տարիներին` ոչ, այլ բավականին ուշ: Խոսքը վերաբերում է սեփականաշնորհմանը, որը ՀՀՇ ծրագիրն էր, նրա գաղափարախոսության մի մասը:
Իհարկե, սեփականաշնորհման ընթացքում եղել են սխալներ, ցավոք, պետական գույքի մեծ մասն անցավ կարմին դիրեկտորներին, նրանք էլ այնքան ապաշնորհ գտնվեցին, որ սկսեցին վաճառել սարքավորումները որպես մետաղաջարդոն:

-Դառնանք նոր ժամանակներին. Ինչու որոշեցիք վերածնել լուծարված ՀՀՇ-ն, մի կուսակցության, որն ապրել է իր ժամանակը, իրականացրել իր միսիան` լավ, թե վատ, ու դարձել պատմություն: ՀՀՇ-ի հասցեին հնչած վիրավորական խոսքերը՞ երդվյալ ՀՀՇ-ականներիդ մղեց այդ քայլին:
-Նախ, որոշեցինք, որովհետև կարծում են, որ ՀՀՇ-ի գաղափարախոսությունը, որի հիմքերն են ազատականությունն ու ժողովրդավարությունը հնացած չեն, հակառակը, կարևոր են մեր երկրի զարգացման համար: Այսօր մենք ուզում ենք նոր տիպի կուսակցություն ստեղծել, պահպանելով այն բարի ավանդույթները, որ կային ՀՀՇ-ում:
-Նոր ասվածը ենթադրում է նաև գաղափարախոսությա՞ն փոխում
-Ոչ, գործելակերպի: Ուզում ենք, որ նորը չունենա լիդեր, որ նրանում գերիշխի կոլեկտիվ միտքը, ուզում ենք, որ կուսակցությունը ոչ թե պահվի մեկի կամ երկուսի փողերով, այլ կուսակցության անդամների անդամավճարներով, բոլորն իրենց զգան կուսակցության հավասար տերը, իսկ դա հիմքեր կստեղծի ներկուսակցական իրական մրցակցության` հիմնված ունակությունների վրա: Այսօր Քննարկման փուլում է նախագահ ունենալ-չունենալու հարցը, բայց մի հարցում հստակ պայմանավորվել ենք` ղեկավար մարմինները ընտրվելու են մրցակցությամբ, ժողովրդավարական ընտրությունների միջոցով:
Հիմա հնչած պիտակների մասին: Եթե ՙգեղի կլուբ՚ բառի տակ հասկացվում է այն, որ այդ տարիներին ՀՀՇ-ն բավականին պասսիվ մասնակցություն է ունեցել երկրի քաղաքական գործընթացներին, ապա ես դրա հետ համաձայն եմ: Բայց դրա մեջ մեղքի մի մեծ բաժին ունի Տեր-Պետրոսյանը, ով իրեն մատնեց լռության, ու լռեց 10 տարի: Բայց մենք այդպես չվարվեցինքնք, ու քաղաքացիական անհնազանդության շարժումներին մասնակցելով մեր խոսքն էին հնչեցնում, մենք չէինք լռում: Ինչ վերաբերվում է վիրավորված լինելուն, ես ոչ թե պիտակներից եմ վիրավորված, այլ ՀՀՇ-ն փակելու գործընթացից: Չէ՞, որ դրանով մեր կենսագրության մի ահռելի հատված զրոյացվում է:
-ՀԱԿԿ-ն փորձեց <թարմացնել> իր գաղափարախոսությունը, լիբերալի առջևից կցելով սոցիալիստ բառը: Ձեր պարագայում նման նորամուծություն չի սպասվում:
-Նախ ասեմ, որ իրականում իրենք ուղղակի բառ են ներմուծել, և դա դեռ պետք է իր արտահայտությունն ստանա իրենց գործունեության մեջ, որ մենք հասկանանք իրականում ինչ են ուզում: Քանի որ ազատականությունը որպես գաղափարախոսություն վաղուց է իր մեջ ներմուծել սոցիալական արդարության էլեմենտներ: Հիմա իրենք դրա տակ ինչ նկատի ունեն, ուզում են քողարկել իրենց դրեյֆը դեպի ձախ, դեպի սոցիալիզմ, մի խոսքով, պարզ կլինի, երբ իրականում կգործեն: Հիշեցնեմ, որ իրենց գաղափարախոսներից մեկը ավելի վաղ կոչ էր անում թեքվել դեպի սոցիալիստ հնչակների կողմը:
-ՀՀՇ-ի վերածնունդով քաղաքական դաշտում կունենք երկու ՀՀՇ, քանի որ ՀԱԿԿ-ն ևս համարում է, որ իր իրավահարջորդը ՀՀՇ-ն է: Խառնաշփոթ չէ՞:
-Իրավական առունով պետք է որ խնդիր չլինի, քանի որ մենք ոչ թե գույքային, այլ ՀՀՇ-ի գաղափարական իրավահաջորդ ենք, իսկ ՀԱԿԿ-ն այդ առումով հավակնություններ ներկայացնելու ոչ մի իրավունք չունի, քանի որ իրենք հանդիսացել են ՀՀՇ-ի գերեզմանափորը: Այլ խառնաշփոթ ևս չի լինի, քանի որ ինչպես ասացի ՀԱԿԿ-ում մարդիկ զզվում են ՀՀՇ անունից, և հազիվ թե ասեն, որ նախկին ՀՀՇ-ն են: Հակառակը, հիմա անընդհատ հայտարարում են` մենք ի՞նչ կապ ունենք նախկինի հետ: Այնպես, որ նրանք անգամ այդ անունից մաքրվելու խնդիր ունեն, ոչ թե տեր կանգնելու: իսկ մենք հակառակը, հայտարարում ենք` արժանապատվորեն տեր ենք կանգնելու և՜ լավին, և՜ վատին:
-Տեր կանգնել նախ նշանակում է արժանապատվորեն անել մի քայլ, որն այդպես էլ չարեց ՀՀՇ նախկին լիդերը, խոսքս ՀՀՇ-ի սխալների հրապարակային ընդունումն է և, ժողովրդից ներողության հայցումը, ինչից ամեն կերպ խուսափեց Տեր- Պետրոսյանը:
-Մեր գործունեության ընթացքում, եթե անհրաժեշտ լինի անդրադառնալ նախկին տարիների առանձին դրվագներին, կանդրադառնանք, ու մեր գնահատականը կտանք, առանց կաշկանդվելու, թե ինչ -որ մեկը կարող է մեզանից խիստ նեղանալ:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ