Այս և այլ հարցերի շուրջ է մեր զրույցը <Ժառանգության> փոխնախագահ ԱՐՄԵՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԻ հետ

– Համակարծի?ք եք , որ մեզանում ծավալվող ինտեգրացիոն գործընթացների ազդեցության տակ ընդդիմադիր դաշտը կարող են ենթարկվել վերադասավորումների, որը կարտահայտվի, ասենք, եվրոպական կողմնորոշման ընդդիմադիր ուժերի համախմբմամբ:
-Բնականաբար, ներքաղաքական դաշտում կլինեն որոշակի դիրքավորումներ, քանի որ խնդիրը շատ մեծ նշանակություն ունի Հայաստանի համար, իսկ տարբեր քաղաքական ուժեր տարբեր դիրքորոշումներ ունեն այս հարցում: Ուստի այն, կարծում եմ, կհանգեցնի ներքաղաքական փոփոխությունների:
-Չնայած ՀՀՇ-ն դեռ չի հասցրել վերակենդանանալ, սակայն հայտ է ներկայացնում՝ ձեւավորել քաղաքական նոր թիմ, համագործակցելով եվրոպամետների՝ <նույն սկզբունքային գիծն ունեցողների> հետ: Ի դեպ, արևմտամետների շարքում նշվեց նաև <Ժառանգության> անունը, արդեն բանակցում ե?ք:
-Նախ մենք ոչ թե արևմտյան, այլ հայկական արժեքներ կրող ուժ ենք, և երկրորդ, այս պահին կարող եմ ասել հետևյալը, այն ուժերը, որոնք համոզված են, որ Հայաստանում պետք է իրականացվեն արմատական փոփոխություններ, հակված են տարբեր ձևաչափով համագործակցության: Ինչ վերաբերում է <Ժառանգությանը>, ապա մենք մեր երկրի ապագան տեսնում ենք Եվրոմիության մեջ, հետևաբար, եվրոինտեգրումը գերակա քաղաքական ուղղություն ենք համարում: Չնայած դա չի նշանակում, որ անտեսում ենք Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների հաստատումը, բայց համոզված ենք, որ Հայաստանի համար շատ ավելի նպատակահարմար է ԵՄ-ի հետ Ասոցացման պայմանագրի ստորագրումը: Կարծում ենք, որ եվրոպական ինտեգրումը բարենպաստ պայմաններ կստեղծի և՛ ժողովրդավարական ինստիտուտների, և՛ մեր տնտեսության զարգացման համար:
-Իսկ ո?րտեղից այդ համոզմունքը, որ Ասոցացման համաձայնագրին միանալը շահեկան է լինելու մեր երկրի համար, վստա?հ եք, որ այն չի ներառում լրջագույն վտանգներ, դուք կարդացել, մանրամասնորեն ուսումնասիրե?լ եք այդ 1000 էջանոց փաստաթուղթը:
– Բնականաբար, այնպես չէ, որ տառ առ տառ տեղյակ եմ փաստաթղթից, բայց այնպես էլ չէ, որ մի անհայտ սար ու ձոր է այն մեզ համար: Իհարկե, պետք է նաև ասել, որ Ասոցացման համաձայնագրում կան մի քանի խնդիրներ, որոնք Հաայստանի համար մտահոգության առիթ կարող էին հանդիսանալ: Խոսքս, հատկապես, Արցախին է վերաբերվում: Չնայած ոչ միայն Ֆյուլեի հետ հանդիպումներում, նաև այլ աղբյուրներից տեղեկացել ենք, որ Ղարաբաղի հետ կախված այնպիսի իրավիճակ չի կարող լինել, որն ավելի վտանգավոր կլինի, քան ներկայումս բանակցային սեղանին դրված Մադրիդյան սկզբունքներն են: Այսինքն, Ասոցացման համաձայնագրում այդ սկզբունքներից ավելի վատ տարբերակ չի լինի: Ասվեց, թե ՄՄ անդամակցման որոշումը պայմանավորված էր մեր անվտանգությամբ, բայց եթե չկա քաղաքացին ինչի? համար է պետք ապահովել նրա անվտանգությունը. մտահոգությունս մեզ սպառնացող ժողովրդագրական խնդրին է վերաբերվում: Ուստի, այս հարցերի լուծումը մենք տեսնում էինք ԵՄ հետ ասոցացմամբ. Միայն այդ դեպքում կունենանք կառավարման մի համակարգ, որը իշխանությունը կտարանջատի բիզնեսից, կվերացնի օլիգարխիկ տնտեսությունը, կստեղծի ազատ մրցակցություն, դա էլ կհանգեցնի ոչ միայն աշխատատեղեի ստեղծմանը, այլև ներդրումների խթանմանը:
-Իսկ տնտեսագետները հակառակն են պնդում, նախ հարց հնչեցնելով՝ ինչո?վ է Եվրոպան օգնել 4 տարի շարունակ ասոցացման ուղին բռնած Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը: Կարո?ղ եք բերել մեկ օրինակ:
-Հայաստանի տնտեսության մեջ փոփոխություն չէր կարող լինել, քանի դեռ համաձայնագիրը չի ստորագրվել:
–Մաքսային միությանը միանալու պայմանագիրը ևս դեռ ստորագրված չէ, սակայն Ռուսաստանի նախագահն կոնկրետ առաջարկներ ներկայացրեց Հայաստանին՝ երկաթգծի զարգացում, նոր ատոմակայանի կառուցում, Նաիրիտի վերագործարկում և այլն: Ի վերջո, կարևորը մեզ համար այն է՝ նախընտրել այն ուղղությունը, որը կոնկրետ ներդրումներով կնպաստի մեր տնտեսության զարգամանը:
-Դե հա, Երևանից մինչև Ալավերդի կգնանաք շատ բարենպաստ վագոնով, ու դրանով մեր երկաթգծի արդիականացումը կվերջանա: Այսինքն, դրանք խոստումներ են ու դեռ չգիտեմ՝ կկատարվե?ն, թե? ոչ, որովհետև 100 մլն դոլարի փոխարեն մենք հսկայական գույք տվեցինք, ու այդ ձեռնարկությունները մինչև հիմա չեն աշխատում: Մեր կասկածն ու թերահավատությունը հիմքեր ունեն:
-Գազի գնում հնարավոր փոփոխությանն էլ ե?ք կասկածում, չնայած տնտեսագետները փաստում են, որ մաքսատուրքի վերացմամբ գազի գինը կիջնի առնվազն 30 տոկոսով:
-Բա ավելացված արժեքի հա?րկը: Մյուս կողմից, Հայաստան ներկրվող ապրանքների մեծամասնության 70 տոկոսը գալիս է ոչ Մաքսային միության երկրներից, իսկ դա նշանակում է, որ ՄՄ անդամակցման դեպք Հայաստանում սպասվում է այդ ապրանքների գնաճ:
–Իսկ ի?նչ կասեք Եվրոպացի մասնագետների կատարված ուսումնասիրության մասին, որում մեզ անկեղծորեն ասացին, որ ԵՄ ասոցացման դեպքում մի Հայաստանում կպակասի բանջարեղենի, խմիչքների, մսեղենի արտադրությունը, քանի որ կավելանա եվրոպական ապրանքների ներմուծման ծավալները: Այսինքն, Հայաստանի գյուղատնտեսությունը դառնում է թիրախ:
-Ցանկացած պարագայում, կարծում եմ, եթե Հայաստան ներմուծվի որակյալ ապրանք, ապա դա լավ է մրցակցության համար, և երկրորդ, հայկական գյուղատնտեսական ապրանքը շատ ավելի մատչելի կդառնա եվրոպական շուկայի համար:
-Մտավախություն չկա?, որ հայկական արտադրանքը կհամարվի եվրոպական չափանիշներին չհամապատասխանող ու դուրս կմղվի եվրոպական շուկաներից, որոնք ի դեպ, վաղուց գերզբաղված են:
-Որպես հարցի պատասխան բերեմ հետևյալ օրինակը, այն պահին, երբ Ռուսաստանի նախագահ Պուտինը արգելք դրեց մոլդովական գինիների վրա, Ֆյուլեն հայտարարեց, որ պետք է շատ շտապ որոշում ընդունել մոլդովական գինին Եվրոպա հասցնելու համար: Մենք շոշափելիորեն տեսանք, որ ԵՄ-ն փորձեց բարենպաստ ռեժիմ ստեղծել այն պետության համար, որը պատրաստվում է ստորագրել Ասոցացման պայմանագիրը:
-Բայց ձեր օրինակը մի շատ կարևոր բան հուշեց, որ գործ ունենք ոչ թե տնտեսական աջակցության, այլ զուտ քաղաքական գործոնի հետ. այս դրվագով ևս հաստատվեց, որ Եվրոպայի նպատակը ոչ թե օժանդակելն է, այլ հնարավորինս շատ երկրներ ռուսական ազդեցության տիրույթից պոկելը:
-Ոչ, ոչ: Համաձայն չեմ: Իսկ ես այլ բան եմ տեսնում՝ մի կողմում մարդու կարծիքը հաշվի են առնում, մյուս կողմում, մեծ մուրճով խփում են: Ի?նչ է մոլդովական գինիները Ռուսաստանի համար մեկ օրում վատը դարձա?ն:
–Իսկ մեկ օրո?ւմ Եվրոպան հասցրեց հիանալ նույն մոլդովական գինու համ ու հոտով ու որոշել ներկրել: Չե?ք կարծում, որ մենք իրավունք չունենք իրերն իրենց անուններով չկոչելու, և կույր ձևանալու՝ սեփական շահն անտեսած:
-Համաձայն եմ, և <Ժառանգությունը> առաջնորդվում է միայն մեր երկրի շահերով, ի վերջո, ոչ մի կողմն է բարի հրեշտակ, ոչ մյուսը: Բայց չէ? որ ՄՄ անդամ երկրների շարքում չկա մի դեմոկրատական երկիր, դրանք ավտորիտար կառավարման ռեժիմ ունեցող օլիգարխիկ երկրներ են: Եվ մենք գնում ենք դրա?ն միանալու:
–Համակարծիք չե?ք, որ այս կամ այն միությանն անդամակցելով չէ, որ պետք է պայքարենք սեփական ախտի՝ կոռուպցիայի ու օլիգարխիայի դեմ, որ մեզ այդ հարցում հաստատ չեն կարող օգնել եվրոպացիների կոնֆերանսներն ու քննարկումները, եթե ինքներս չենք ուզում դրանցից ազատվել:
-Այո, բայց խնդիրը կայանում է նրանում, որ Եվրոպայում մեխանիզմներ են մշակվում, որի արդյունքում հնարավոր է լինում կոռուպցիան նվազեցնել, բարձր պաշտոնյաները ևս բանտում են հայտնվում: Մեր ուզածն էլ դա է, որ վերջնականապես չկոռումպանանք, այլ Հայաստանում էլ պատժվեն թալանջիները:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ