<Հայոց Աշխարհ>-ի հարցազրույցը ՀՀԿ փոխնախագահ ՌԱԶՄԻԿ ԶՈՀՐԱԲՅԱՆԻ հետ

–Այսօր, մեր երկրի անկախացումից 22-տարի անց, որոշ քաղաքական ուժեր սկսել են խոսել այն մասին, թե Հայաստանը կանգնած է ինքնիշխանության, սուվերենության կորստի առաջ, իբրև վտանգ մատնացույց է արվում Մաքսային միությանն անդամակցումը: դեպի ՄՄ գործընթացը կարո?ղ է հղի լինել նման վտանգներով:

-Նախ, ես այն կարծիքին չեմ, որ ՄՄ-ին միանալը վտանգավոր է Հայաստանի համար, քանի որ արդեն իսկ անցել ենք այդ <վտանգի> ամենակարևոր փուլն ու համոզվել, որ վտանգ որպես այդպիսին, չկա: Խոսքս ռազմական ու ռազմաքաղաքական ոլորտներում Հայաստան-Ռուսաստան դեռ 1996-ին ձեռքբերած համագործակցության մասին է, որի արդյունքում Հայաստանում տեղակայվեց ռուսական ռազմաբազան: Բնականաբար մենք լիարժեք անկախ պետություն կլինեինք, եթե կարողանայինք սեփական ուժերով` բանակով, զարգացած տնտեսությամբ ապահովել մեր սահմանների պաշտպանությունը: Բայց քանի որ դրա հնարավորությունը չունենք, Ռուասատանին հետ եկանք երկկող համաձայնության՝ համատեղ պաշտպանական համակարգի ստեղծման շուրջ: Ու նրանք, ովքեր այսօր մեր երկրի անկախության տոնին ընդառաջ խոսում են անկախության կորստի մասին, չեն հիշո?ւմ, որ 96-ին մեր անկախության մի մասն արդեն <զիջել ենք>, եթե դա զիջում կարելի է համարել, 20 տարի առաջ Հայաստանը Ռուսաստանի և ԱՊՀ այլ երկրների հետ գործընկերությամբ ձևավորեց իր ռազմական անվտանգության համակարգը Հավաքական անվտանգության պայմանագրի ձևաչափում: Իսկ գնալ ռազմական համագործակցության չի նշանակում կորցնել սուվերենությունը: Կան պետություններ, որոնք իրենց անվտանգությունը պաշտպանում, տնտեսությունը զարգացնում են իրենց սեփական ուժերով, բայց անգամ նման հզորներն այսօր բացարձակ անկախ չեն և առհասարակ, ներկայիս աշխարհում դժվար է խոսել բացարձակ անկախության մասին: Բերեմ մեկ օրինակ, Գերմանիան համարվում է հզոր ու անկախ պետություն, բայց այդ երկրում տեղակայված են բազմաթիվ ամերիկյան ռազմաբազաներ: Հիմա ասենք, որ Գերմանիան անկախ պետություն չէ?: Տարբեր երկրներ տարբեր միություններին միավորվելու մեջ են տեսնում իրենց շահը: Ռուսաստանի հետ տարբեր ձևաչափերով համագործակցությունը մե՛ր շահերով է պայմանավորված և իրականությամբ պարտադրված քայլ է. չմոռանանք մեր դեմ ուղղված մարտահրավերների մասին, ունենք մեր ազգային անվտանգությանը սպառնացող հարևաններ՝ Ադրբեջանն ու Թուրքիան: Պետք է դասեր քաղենք նաև պատմությունից՝ կորցրեցինք անցած դարասկզբին ձեռք բերած մեր անկախությունը, որովհետև թույլ էինք:

-Արևմտյան ինտեգրացման կողմնակիցները պնդում են, թե Ռուսաստանը ձգտում է շանտաժով, ճնշումներ գործադրելով վերականգնել երբեմնի Խորհրդային միությանը: Որպես խորհրդային այլախոհ և այդ համակարգին լավատեղյակ գործիչ, նման կայսրության վերադարձը հնարավո?ր եք համարում: Թե? դա պարզապես շահարկվող թեմա է:

-Ես երբեք չէի ցանկանա, որ նման գործընթաց տեղի ունենար, այսինքն, վերադարձ մեկ կենտրոնի ու գաղութացված երկրների հարաբերություններին: Կարծում եմ, որ դա տեղի չի ունենա: Բայց նաև չեմ կարող չասել, որ կան մտահագություններ: Եվ գիտե?ք, թե դրանք ինչով են պայմանավորված: Նախ, Մաքսային, իսկ հետո նաև Եվրասիական միությունները կայանալու են այն պետությունների շրջանակում, որոնք եղել են խորհրդային հանրապետություններ:

-Այսինքն, մտավախություն կա, որ այդ երկրներում չի? փոխվել նախկին մտածողությունը:

-Այո, արդյո?ք այդ երկրներն այս տարիների ընթացքում դարձել են ժողովրդավար, արդյո?ք միության ուժեղ պետությունը կհարգի թույլի իրավունքները, արդյո?ք կլինի իրավական և տնտեսական հավասարություն և որոշումները կընդունվեն կոնսենսուսով: Մտահագություններ կան, քանի որ Հայաստանն այս տարիներին լուրջ քայլեր է արել դեպի ժողովրդավարության կայացում, մեր նպատակն է հասնել իրավական պետության կառուցմանը, ուր կհարգվեն մարդու իրավունքները, ահա թե ինչու Հայաստանը սիրահոժար ընդունեց եվրոպական կառույցների հետ համագործակցությունը: Այսինքն, առկա է հոգեբանական գործոնը՝ նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդները դեռ պահպանում են նախկինից ժառանգված վախի հիշողությունը՝ բա որ հանկարծ Մաքսային միությունը նման լինի ԽՍՀՄ-ին, և ոչ թե ԵՄ-ին: Ու այդ մտահոգությունը հասկանալի է, քանի որ շատ ժամանակահատված չէ մեզ բաժանում ԽՍՀՄ կայսրության դարաշրջանից:

–Չե?ք կարծում, որ Եվրազիական միության ստեղծումը նախառձեռնող երկիրը՝ Ռուսաստանը պարզապես անկարող է հաշվի չնստել այն փաստի հետ, որ գործ ունի ոչ թե խորհրդային գաղութների, այլ անկախ պետությունների հետ, ուր այս տարիներին անկախության սերունդ է ձևավորվել, որը չի կարող հանդուրժել կայսերապաշտությունը, սուվերեն պետության իրավունքի ոտնահարումը:

-Իհարկե: Այսօր ամբողջ աշխարհում գնում է մի գործընթաց, որում կարևոր տեղ ունի ժողովուրդների, մարդու իրավունքների հարգումը, և Ռուսաստանը դուրս չէ այդ գործընթացներից, ՌԴ-ն ևս իրեն համարում է դեպի Եվրոպա գնացող երկիր, հետևաբար, չնայած առկա խնդիրներին, ներկայիս Ռուսաստանը չի կարելի համեմատել նախկին ԽՍՀՄ-ի հետ: Մաքսային միությունը, հետագայում Եվրասիական միությունը պետք է կառուցվի Եվրոմիության մոդելի նմանությամբ, ուր անդամ բոլոր պետությունները կունենան հավասար իրավունքներ, լսելի կլինի սուվերեն պետությունների ձայնը: Եվ Ռուսաստանը, իրոք, ձգտում է ԵՄ-ի նման ժողովրդավարական մոդելի շուրջ համախմբել իրեն տնտեսապես, քաղաքականապես, մտածողությամբ մոտ պետություններին: Չմոռանանք, աշխարհում ընթացող տենդենցի մասին՝ անկախ պետությունները, նաև հզորները, համախմբվում են միությունների մեջ և դա ինչպես ասացի, չի նշանակում, որ տվյալ միության անդամ դառնալով կորցնում ես երկրիդ ինքնիշխանությունը: Բայց մարդիկ, ովքեր կարդացել են <Գառն ու գայլը>, գուցե շարունակում են վախենալ…: Ուզում ենք համոզված լինել, որ այդպես չի լինի: Հայաստանի իշխանությունը չի կարող գնալ այնպիսի քայլի, որը կարող է վտանգել մեզ համար ամենից կարևոր ձեռքբերումը՝ մեր անկախությունը: Ի վերջո, ՄՄ-ի անդամակցմանը մենք գնալու ենք քայլ առ քայլ ու եթե ճանապարհին նշմարվեն վտանգներ, կկայացնենք նաև համարժեք որոշումներ:

-Հիմնական մտագոհությունը կապված է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովի գոյության հետ: Կանխատեսվում է, որ ապագայում բյուրոյի վերածվող այս կառույցն է ուղղորդելու, թե ՄՄ անդամ երկրները ո?ր երրորդ երկրների հետ ու ինչպե?ս պետք է հաստատեն իրենց տնտեսական հարաբերությունները:

– Բայց չէ? որ ԵՄ-ն էլ ունի նման հանձնաժողով, որը հստակեցնում, սահմանում է ԵՄ անդամ 28 պետությունների տնտեսական իրավունքները: Այսինքն, այնտեղ էլ կա նման մարմին, այնտեղ էլ կան սահմանափակումներ: Այնպես չէ , որ 28-ը ի՜նչ կամենան կարող են անել, ոչ, նրանք էլ ենթարկվում են ԵՄ օրենքներին: Բոլոր միություններն են այդպիսին, նրանց հիմքում ընկած են պայմանավորվածությունների ձեռքբերումը: Այսօր Ռուսաստանը, Բելոռուսը, Ղազախստանը հայտարարում են, որ ուզում են Եվրոմիության նման միավորում ստեղծել, որտեղ կհարգվեն անդամ պետությունների իրավունքները, նաև ասվում է, որ Հայաստանը կդառնա նորաստեղծ Եվրասիական միության հիմնադիր անդամ պետություն՝ հավասար իրավունքներով: Եվ մենք դրան ուզում ենք հավատալ: Այսօր յուրաքանչյուր երկիր ինտեգրացման մի ուղի է նախընտրում, և ելնելով Հայաաստանի շահերից, մենք նախընտրում ենք ռուսական ինտեգրումը, ու հարց եմ ուզում ուղղել, իսկ այլ ճանապարհ կա?, քան առաջարկվողը: Պարզ խոսենք, Եվրոպան մեզ չառաջարկեց ռազմական համագործակցություն, ասացին՝ մենք այդտեղ չկանք, դե, մենք էլ իրենց հետ սկսեցինք համագործակցել մարդու իրավունքների, իրավական պետության ստեղծման հարթության մեջ: Մեր երկրի նախագահը այդպես էլ ասել էր, որ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ կապված է անվտանգության համակարգով, բայց պատրաստակամ է շարունակել Եվրոպայի հետ համագործակցությունը: Այլ բան է, որ հենց Եվրոպան է այսօր պնդում <կամ... կամ>-ը, ասելով՝ ԵՄ հետ Ասոցացման համաձայնագիրը համատեղելի չէ Մաքսային միության հետ:

-Կան ուժեր, որոնք գտնում են, որ մեր ճանապարհը ո՛չ Ռուսաստանն է, ոչ էլ Եվրոպան, այլընտրանք պետք է գտնել:

-Տեսականորեն հնարավոր է, բայց գործնականորեն, կարծում եմ, ոչ, քանի որ կան գերտերություններ իրենց հստակ շահերով, որոնցից ամեն մեկը կփորձի մեզ իր կողմը ձգել:Մերժել մեկին ու մյուսին, և ստեղծել սեփական այլընտանքը կարող է լինել միայն այն դեպքում, երբ Հայաստանը կլինի տնտեսապես, ռազմականապես հզոր, իր խաղի կանոնները թելադրող պետություն: Իսկ այսօր թելադրում են միայն հզորները:

– Քաղաքական մեծամասնությունը անհրաժետ չի? համարում երկրի համար բախտորոշ խնդրի լուծումանը գնալ համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով:

-Երբ մենք Ռուսաստանի հետ մտանք ամենակարևոր՝ ռազմական համագործակցության մեջ, երբ Հայստանում տեղադրվեցին ռուսական ռազմաբազաներ, երբ մեր սահմաններին հայ զինվորի կողքին կանգնեց նաև ռուս զինվորը, այդ որոշումները չկայցվեցին հանրաքվեի ճանապարհով ու հասարակության մեջ նման պահանջ էլ չկա, քանի որ կար հստակ ընկալում՝ ո?ւմ հետ, եթե ոչ Ռուսաստանի: Հանրաքվե չհայտարարվեց նաև հայ-ռուսական այլ համագործակցային հարբերությունների հաստատման ժամանակ: Այսօր ևս հանրաքվեի անհրաժետությունը չկա: Իհարկե, կողմ եմ, որ տեղի ունենան բազմակողմ քննակումներ: Մասնավորաբար, այն կծավալվի խորհրդարանում: Ի դեպ, եթե հարցը ներկայացվի հանրաքվեի,կարծում եք մեր ժողովուրդը դե?մ կքվեարկի, իհարկե ոչ: Փաստ է այն, որ մեր ժողովուրդը առավելապես հակված է Ռուսաստանի հետ սերտ համագործակցության, իհարկե, չբացառելով եվրոպական համագործակցությունը:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ