5-րդ գումարման խորհրդարանի գարնանային նստաշրջանի առաջին քառօրյան ամբողջությամբ անցավ ՙգազային կրքերով՚ հագեցած մթնոլորտում: Խորհրդարանականները չեն բացառում, այս կրքերը դեռ երկար են շարունակվելու: Թեմայի շուրջ զրուցեցինք Ֆինանսավարկային եւ բյուջետային հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ ՍՈՒՔԻԱՍ ԱՎԵՏԻՍՅԱՆՒ հետ

–<Հայկական պետական մարմինների փոխարեն ոչ ոք գազի գին չի կարող որոշել>. հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովի նախագահի այս խոսքին ընդդիմությունը հակադարձեց՝ Ռոբերտ Նազարյանը գազային պայմանագրին տեղյակ չէ, քանի որ մեր 20% բաժնետոմսը զիջելով ռուսական կողմին այդ կառույցն այլևս դուրս է մեր հսկողությունից: Նազարյանի պնդումն է ճի՞շտ, թե՞ ընդդիմության հակադարձումը:

-Ունենք Սահմանադրություն, և օրենք, համաձայն որի, մեր երկրում սակագներ հաստատող մարմինը հանրային ծառայությունները համակարգող հանձնաժողովն է: 20 % բաժնեմաս ունենալ-չունենալը գնի հարցում որոշիչ չէ, որովհետև ՙԳազպրոմ-Հայաստան՚ ընկերությունը սակագին որոշող կառույց չէ և ուզի, թե չուզի, համաձայն Հայաստանի Սահմանադրության, պետք է դիմի հիշյալ հանձնաժողովին գազի սակագինը հաստատելու համար: Իսկ մի՞թե ՙԱրմենտել՚-ը, ջրմուղը, Հայաստանի բաշխիչ ցանցերն են սակագներ որոշողները, իհարկե՝ ոչ: Այս ամենը ընդդիմությունն էլ շատ լավ գիտի, բայց, դե, սեպտեմբերի 3-ից հետո, երբ Հայաստանը ցանկություն հայտնեց անդամակցել Մաքսային միությանը, ռուսական գազին առնչվող բոլոր հարցերը նրա կողմից դարձան շահարկելի ու դեռ շահարկվելու են:

-Բայց ինչպե՞ս է լինում, որ ռուսական գազը, որն այդ երկրի սահմանին արժե 160 դոլար , անցնելով հազարավոր կիլոմետրեր, Վրաստանում էլ տարանցիկ վճար մուծելվուց հետ Հայաստանի սահմանին ունենում ենք ընդամենը 189 դոլար, մինչդեռ այս կարճ հատվածում գազը հայ սպառողին է հասնում գրեթե կրկնակի թանկացած: Այս գլուխկոտրուկի համոզիչ պատասխան այդպես էլ չհնչեց: Իրենց մտահոգությունը չեն թաքցնում անգամ ԱԺ մեծամասնության ներկայացուցիչները:

-Նախ, իրոք, մենք սահմանին գազը ստանում ենք շատ լավ գնով: Եվ հարցն այն է, թե ինչո՞ւ 189 դոլարանոց գազը սպառողին հասնելիս դառնում է 204 դոլար: Բայց սա գլուխկոտրուկ չէ, քանի որ կառավարությունը ոչ միայն տրվեց պատասխանը, այլև մտածում է գտնել հնարավոր մեխանիզմներ սպառողին մատակարավող գազի սակագինը իջեցնելու համար: Օրինակ, ասվում է, եթե ուզում ենք սպառողին գազը ցածր գնով հասցնել, ուրեմն եկեք հանենք Ավելացված արժեքի հարկը, որը տարեկան կազմում է մոտ 36 մլրդ դրամ: Բայց, արդյո՞ք, ճիշտ է սոցիալական բյուջե ունենալու պարագայում հրաժարվել 36 մլրդից: Մյուս անհանգստությունը հետևյալն է, արդյո՞ք այն, ինչ նախատեսված է լիցենզիայով, իրականացնում է ՙԳազպորմ-Հայաստանը՚: Օրինակ, խոսվեց խողովակների ներկման պարբերականության մասին. Լիցենզիայով սահմանված է դրանք ներկել 5 տարին մեկ, բայց այդ գործը արվում է ամեն տարի: Այսինքն, ոլորտում կա վերահսկողության խնդիր, և այն պետք է ուժեղացնել: Գուցե հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովը գտնի այն ՙմութ՚ խութերը, որոնց բացառումը հնարավորություն կտա իջեցնել սակագինը: Ընդդիմությունը հարց է հնչեցնում, ինչո՞ւ, օրինակ, տնտեսվարող սուբյեկտներին գազն ավելի էժան է տրվում, քան բնակչությանը, ու հետևություն անում, ուրեմն, տնտեսվարողներին գազ ենք տալիս մեր բնակիչների հաշվին: Բայց որևէ մեկը հաշվարկե՞լ է, թե ինչի՞ կհանգեցնի տնտեսության մեջ օգտագործվող գազի թանկացումը: Պատասխանը շատ պարզ է՝ գնաճի և աշխատատեղերի կրճատման, ի վերջո, վնասելով ամբողջ տնտեսությունը: Ոմանք մտածում են առաջնային էֆեկտների մասին, անտեսելով երկրոդայինը, ընդդիմությունը ամեն ինչ կարող է ասել, մինչդեռ պետությունը քայլեր անելիս պետք է լինի զգուշավոր, մտածելով թե՜ մեկի, թե՜ մյուսի մասին:

-Չեն դադարում խոսակցությունները նաև գազի կալորեականության շուրջ, թեպետ նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարել էր, որ կալորեականությունը համապատասխանում է չափանիշներին: Բայց ինչպես պատգամավորներից մեկը նկատեց.<Հա վառում ես, վառում, ուզում ես տաքանա՜լ, տաքանալ, ու չի ստացվում՚>

-Նախ մի բան պիտի հստակ իմանանք, Հայաստանին չի տրվում այնպիսի բարձր կալորեականությամբ գազ, ինչպիսին վաճառվում է Եվրոպային:

-Այդ դեպքում մեզ տրվող ցածր կալորեականություն ունեցող գազի դիմաց մենք համարժե՞ք ենք վճարում:

-Իհարկե, սակագնում հաշվի է առնված նաև կալորեականության գործակիցը ու երբ պատգամավորներից մեկը հումոր արեց, թե Մոսկվայում սուրճն ավելի շուտ է եփվում, քան Երևանում, սա, իրո՛ք, այդպես է: Մենք էլ վճարում ենք հենց այդ քանակի կալորեկանության գազի դիմաց: Հայաստանում կան 4 լաբորատորիաներ, որից միայն մեկն է պատկանում ՙԳազպրոմ՚-ին, մյուս երեքը պատկանում են մասնավոր կառույցներին, և ես չեմ կարծում, որ մասնավորը, լինելով ամենաշատ գազ սպառողը, կարող է աչք փակել ու թույլ տալ, որ իր վճարած գումարի դիմաց իրեն տրվի ոչ համարժեք կալորեականության գազ: Ավելին, դեռ չի եղել մեկ ընկերություն, որը բողոքի, թե ներկրվող գազի կալորեականությունը չի համապատասխանում համաձայնագրով նախատեսված որակին:

-ԱԺ քաղաքական մեծամասնությունը դեմ գնաց ընդդիմության առաջարկին ու ձախողեց այն հանձաժողովի ստեղծումը, որը պետք է ուսումնասիրեր գազային ոլորտի ՙմութ՚ գործարքները՝ 300 մլն պարտք, գազի գնի և այլն: Գուցե հարկ է, որ ՀՀԿ-ն ընդառաջ գնա այս հարցերի շուրջ լսումներ կազմակերպելո՞ւ առաջարկին:

-Նախ, ինչու չստեղծվեց հանձնաժողովը և ինչո՞ւ մենք դեմ քվեարկեցինք: Առաջին, ճիշտ կլիներ, որ քաղաքական մեծամասնությունը նախօրոք տեղյակ լիներ նման նախաձեռնության մասին: Երկրորդ, իմ պատգամավորական գործունեության 19 տարվա փորձն ապացուցել է՝ շատ քիչ դեպքերում է, որ ժանանակավոր հանձնաժողովը ռեալ արդյունք է տվել: Եվ վերջապես, երրորդ, ՙգազային՚ հարցերի շուրջ կառավարությունը բազմիցս է հնչեցրել պարզաբանումներ, անձամբ վարչապետը խոսել է 300 մլրդ պարտքի գոյացման մասին: Եվ ահա, հաշվի առելով այս ամենը մենք դեմ քվեարկեցինք: Եկեք անկեղծ լինենք, ընդդիմությանը այլ բան էր հետաքրքրում: Վերջինս լավ գիտի, որ այդ պարտքը գոյացել է 2011-ի ապրիլի 1-ից, ու այսօր ընդամենը պնդում է՝ թե ինչո՞ւ այդ պահին ԱԺ-ին չի տեղեկացվել, որ գազի սակագինը թանկանում է: Բայց , նախ, դե ֆակտո գազի սակագինը չի թանկացել, ու դա շնորհիվ կառավարության վարած բանակցությունների: Եվ հետո, որքանո՞վ էր ճիշտ, որ կառավարությունը բանակցության ընթացքում գար ԱԺ ու իր քայլերի մասին պարզաբանում ներկայացներ: Չէ՞, որ դա կարող էր վտանգել բանակցային գործընթացը: Ինչ վերաբերում է լսումներին, ապա, կարծում եմ, այո, այն հնարավոր է կազմակերպել: Ավելին, շատ ճիշտ կլինի, որ խորհրդարանական մեծամասնությունը նախաձեռնի ու իրականացնի լսումները, դրանով վերջ դնելով հասարակության մեջ առկա բոլոր կասկածներին:
-Իսկ մինչ այդ կասկածները շարունակում են պտտվել նաև ՙՈրոտան կասկադ՚-ի շուրջ. ինչո՞ւ վաճառվեց բարձր արդյունավետությամբ գործող ռամավարական նշանակությամբ կառույցը, վաճառք, որը ընդդիմությունը որակեց՝ ՙատկտային գործարք՚:

-Կառավարությունը հստակ տեղեկացրեց, որ 40 տարվա կառույցը ուներ վերազինման անհրաժետություն, իսկ պետությունը չունի անհրաժետ միջոցներ այն իրականացնելու համար, ուրեմն, կա՜մ պետք է վարկ վերցներ, կա՜մ գտներ ներդրում անող համապատասխան կազմակերպություն, ինչն էլ արվեց: Գիտեք, ընդդիմությանը հաճախ թվում է, թե իրենք շատ ավելին գիտեն, շատ ավելի են հասկանում, քան այն մարդիկ, որոնք ղեկավարում են տվյալ ոլորտը: Ու գիտե՞ք, թե ի՞նչն է տարօրինակ, որ ընդդիմադիրներին ոչ թե հետաքրքրում է գործարքի տնտեսական արդյունավետությունը, այլ ձևը, անվերջ խոսում են, թե ինչո՞ւ գործաքը կատարելիս շրջանցվեց ԱԺ-ն: Բայց եթե անգամ Կառավարությունն այն բերեր խորհրդարան, ընդդիմությունն էլ հակադրվելով մի քանի օր դեմ խոսեր, միևնույն է, Աժ մեծամասնության քվեով այս գործարքըհաստատվելու էր, չէ՞ որ կառավարությունն ու խորհրդարանականմեծամասնությունը մեկ թիմ են ու նման ծրագրերի իրականացումը համատեղ են որոշում: Սա ընդդիմությունը չի հասկանո՞ւմ, թե՞ ընդամենը միջոց է շահարկելու: Այլ բան է, որ կառավարությունը երբեմն հապաղում է ու առաջինը ինքը չի հստակ ներկայացնում նման խնդիրները, այդ կերպ թույլ չտալով նման շահարկումների ու մեկնաբանությունների:

-Մեր հարցազրույցը եզրափակենք այս քառօրյայում հնչած ՙսենսիացիաներից՚ մեկով. ՙՈչ բոլոր մենշնորհներն են վնասական Հայաստանի տնտեսության համար: Գրիշխող դիրքը շուկայում խախտում չէ՚: Արտակ Շաբոյանի այս խոսքերը ոչ միայն խորհրդարանի միջանցքների քննարկման նյութը դարձան, այլ չվրիպեցին մամուլի աչքից, չուշացավ նաև ՙմեկնաբանությունը՚՝ կառավարությունը մենաշնորհը խրախուսում է:

-Ցանկացած մենաշնորհ վնասակար է տնտեսությանը, քանի որ երկրի տնտեսությունը կարող է զարգանալ միայն եթե կա մրցակցություն: Ինչ վերաբերում է Ա. Շաբոյանի խոսքին, որը ինքս էլ եմ լսել, կարծում եմ, միտքի ոչ ճիշտ կառուցման հետևանք էր: Ինչպե՞ս կարող է նման խոսք ասել այն կառույցի ղեկավարը, որը ստեղծվել է հենց մենաշնորհների դեմ պայքարելու համար: Բայց նաև պետք է ասել, որ մեզանում կան մենաշնորհային դիրք գրավող ընկերություններ, հասկանալի պատճառներով այն օրինակ ՙԳազպրոմ՚-ն է: Եվ կարծում եմ հենց սա նկատի ուներ Շաբոյանը: Այլ բան է, որ նման կազմակերպությունները պետք է լինեն մշտական վերահսկողության տակ, ու այն պահին, երբ ակնհայտ կդառնա, որ տվյալ ընկերության մենաշնորհը վնասում է մեր տնտեսությանը, պետք է շտապ գտնել այլընտրանքը:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ