Թուրքագետ ՀԱԿՈԲ ՉԱՔՐՅԱՆԻ կարծիքով, ներկա պահին միջազգային իրադրությունն այնքան էլ բարենպաստ չէ Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ուղղությամբ քայլեր ձեռնարկելու համար

«Նման կարգի խնդիրներ լուծելու համար պետք է միջազգային իրավիճակը հարմար լինի: Այս պահին միջազգային հանրությունը զբաղված է Ուկրաինայի խնդրով: Դժբախտաբար Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի շեմին մեր տարածաշրջանում կան հակամարտություններ:
Ճիշտ է, որոշ դրական տեղաշարժեր նկատվեցին: Մեկը Թուրքիայի վարչապետ Էրդողանին ուղղված Գերմանիայի կանցլեր Անգելա Մերկելի կոչն էր սեփական պատմության հետ առերեսվելու մասին: Մյուսն էլ Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդի հայտարարությունն էր: Նա պաշտոնական այցով եղավ Անկարայում, բայց հետո ասաց, որ Ֆրանսիան պետք է ընդունի Հայոց ցեղասպանության ժխտումը քրեականացնող օրինագիծը:
Եթե մինչեւ 2015 թվականը Մերկելն ու Օլանդը հետամուտ լինեն իրենց հայտարարություններին, դա կլինի զգալի տեղաշարժ ցեղասպանության ճանաչման գործընթացում», – երեկ «Զարկերակ» ակումբում ասաց թուրքագետը:
Հ.Չաքրյանի համոզմամբ, ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացում շատ մեծ է Միացյալ Նահանգների դերը. «Միջազգային լիարժեք ճանաչման համար խիստ անհրաժեշտ է, որ Հայոց ցեղասպանության փաստը ճանաչի ԱՄՆ-ը: Դրանից հետո նրան կհետեւեն Իսրայելը, Մեծ Բրիտանիան: Շատ կարեւոր է այս հարցում ԱՄՆ-ի դիրքորոշումը:
Նա չի ճանաչում Հայոց ցեղասպանությունը, քանի որ լինելով լիարժեք միակ գերտերությունն աշխարհում, մյուս պետությունների հետ համեմատած շատ ավելի մեծ պատասխանատվություն ունի Ցեղասպանության ճանաչման հետեւանքների վերացման առումով: Եթե Միացյալ Նահանգները ճանաչի Ցեղասպանությունը, պետք է այդ հարցն էլ դնի եւ ինչ-որ չափով պատասխանատվություն կրի, դրա համար էլ հապաղում է, չի շտապում»:
Կա նաեւ Թուրքիայի վրա ազդեցության լծակի խնդիրը. «Ցեղասպանության ճանաչման դեպքում կստացվի, որ ԱՄՆ-ը ինքնակամ իր ձեռքից վայր է դնում այդ լծակը, որը ուզենք թե չուզենք ժամանակ առ ժամանակ օգտագործում է Թուրքիայի դեմ: Մինչդեռ այդտեղ կա նաեւ բարոյականության խնդիր: Չի կարելի նման հարցերը շահարկել, բայց, ինչպես տեսնում ենք, Ցեղասպանության հարցը շահարկվում է»:
Ինչ վերաբերում է Թուրքիային, ապա այդ երկրում Հայոց ցեղասպանության խնդիրն այս պահին օրակարգում չէ. «Այնտեղ ներքաղաքական իրավիճակը վերին աստիճանի լարված է: Իշխանություն-ընդդիմություն անհաշտ մրցապայքարն արդեն կատաղի բնույթ է ստացել: Շատ են լարվել նաեւ Ֆեթուլահ Գյուլենի իսլամական համայնքի եւ էրդողանի իշխանության հարաբերությունները: Անընդհատ կոռուպցիոն բացահայտումներ են կատարվում, գաղտնալսումներ են իրականացվում:
Թուրքիան հիմա կենտրոնացած է մարտի 30-ին սպասվող ՏԻՄ ընտրությունների վրա: Թեեւ այդ ընտրություններն այնքան էլ վճռորոշ չեն, սակայն ստեղծված ներքաղաքական իրավիճակում Էրդողանի համար դրանք հանրաքվեի նշանակություն կունենան: Այսինքն, եթե տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններում նրա ղեկավարած քաղաքական ուժը հաղթեց, ապա դա կնշանակի, որ Էրդողանը վայելում է ժողովրդի վստահությունը:
Կարծում եմ, որ նա կհաղթի, սակայն այստեղ հաղթանակի խնդիրը չէ: Խորհրդարանական նախորդ ընտրություններում նրա կուսակցությունը շուրջ 51 տոկոս ձայն էր ստացել: Այժմ նրա հիմնական խնդիրը 51 տոկոսից քիչ ձայն չհավաքելն է»:
Կան ուժեր, որոնք ամեն կերպ ձգտում են Էրդողանին իշխանությունից հեռացնել. «Եթե դա հաջողվի, Ֆեթուլահ Գյուլենի իսլամական համայնքը իշխանական «Արդարություն եւ բարգավաճում» կուսակցությանն իր վերահսկողության տակ կվերցնի: Գեյզի այգու հետ կապված բողոքի ցույցերից հետո պատահական չէ, որ դեկտեմբերին էլ սկսվեցին կաշառակերության բացահայտման դեպքերը: Փաստորեն Գեյզին չծառայեց իր նպատակին, Էրդողանը կարողացավ իրավիճակը վերահսկել, կարծում եմ, որ այս անգամ էլ նրան դա կհաջողվի: Օգոստոսին Թուրքիայում նախագահական ընտրություններ են եւ, ինձ թվում է, նա կընտրվի նախագահ»:
Ցեղասպանության 100-րդ տարելիցին նվիրված միջոցառումները համակարգելու նպատակով ստեղծված պետական հանձնաժողովի աշխատանքներում, ըստ Հ. Չաքրյանի, ցանկալի է, որ ընդգրկված լինեն Սփյուռքի տարբեր համայնքների ներկայացուցիչները.
«Դա հնարավորություն կտա համակարգված գործելու: Մենք ամբողջական Սփյուռք չունենք, օրինակ, ամերիկահայ, ֆրանսահայ եւ լիբանանահայ համայնքներն իրարից տարբերվում են: Սփյուռքահայ տարբեր գաղթօջախների ներկայացուցիչներին ընդգրկելով հանձնաժողովում՝ կարող ենք այդ համայնքների հնարավորություններն էլ օգտագործել եւ միասնական ծրագիր մշակել»:
Հ.Չաքրյանը համոզված է, որ Թուրքիան առաջիկա տարիներին չի ճանաչի Հայոց ցեղասպանության փաստը. «Չեմ կարծում, որ նրանք բեկումնային քայլերի դիմեն: Մենք հաճախ ենք գրում թուրք այն մտավորականների մասին, որոնք ընդունում են ցեղասպանության փաստը: Սակայն նրանց թիվը երկու ձեռքերի մատների վրա կարելի է հաշվել: Իսկ ժխտողականությունը հիմնավորող գիտնականների թիվը շատ շատ է: Տասը նորմալ մտածող մտավորականների դիմաց հազարավոր գիտնականներ են կանգնած, որոնք մերժում են Հայոց ցեղասպանության փաստը»:
Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը կամրապնդի մեր երկրի դիրքերը. «Թուրքական սադրիչ գործողությունները կսահմանափակվեն: Ղարաբաղյան բանակցություններում նույնպես կամրապնդվեն հայկական կողմի դիրքերը: Պատկերացրեք, որ թուրքական ժխտողականությանը տուրք տվող ադրբեջանցիները նույնպես կհեղինակազրկվեն: Ցեղասպանության ճանաչումը շատ պրակտիկ նշանակություն ունի, պետք չէ կարծել, թե այն ոչինչ չի տա»:

ՆԱԻՐԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ