Հարցազրույց պաշտպանության նախկին նախարար,գեներալ-լեյտենանտՎԱՂԱՐՇԱԿ ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԻ հետ

-Նախիջեւանի սահմանագծին տեղի ունեցած ողբերգական միջադեպը արդյո՞ք վկայում է նոր զարգացումների մասին, այն է՝ ԼՂ հիմնախնդրին զուգահեռ փորձ է արվում ստեղծել «նախիջեւանյան թնջուկը», որի թիկունքում Թուրքիան է:

– Նախ, բոլորս պետք է գիտակցենք, որ պատերազմը չի ավարտվել, հաստատված է ընդամենը զինադադար: Իսկ թուրքական գործոնը արցախյան պատերազմում մշտապես եղել է, դեռևս 90 թվականից, ու կա առ այսօր: Ադրբեջանական բանակի սպաները սովորում են Թուրքիայում, թուրք խորհրդատուներն են պլանավորում նրանց գործողությունները, սահմանային դիվերսիոն խմբերը հենց Թուրքիայում են պատրաստվում: Սա նոր երևույթ չէ ու խոսք չի կարող լինել նոր զարգացումների մասին: Պարզապես, Թուրքիայի նպատակն է թուլացնել Հայաստանը, ինչն էլ անում է Ադրբեջանի միջոցով:

-Ադրբեջանի կողմից սահմանային միջադեպերի հաճախակիացումը կարո՞ղ է հանգեցնել լայնածավալ պատերազմական գործողությունների, պատերազմի վերսկսման մասին խոսակցությունները զուտ տեղակատվական քարոզչություն ե՞ն, թե՞ իրական վտանգ:

-Պատերազմի սկսման վտանգ այսօր չկա, Ադրբեջանը չունի նման հնարավորություն: Ինչպե՞ս կարող է Ադրբեջանը պատերազմ սկսել, երբ Գյումրիում տեղակայված ռուսական բազայի հրամանատարը հրապարակավ հայտարարեց, որ եթե Ղարաբաղում պատերազմ սկսվի, այդ բազան կմիջամտի: Իսկ Ադրբեջանը սա լավ է հասկանում: Սա նաև փաստում է այն մասին, որ Ռուսաստանը կարևոր դեր ունի տարածաշրջանում կայունության պահպանման գործում:
Իսկ ադրբեջանա-ղարաբաղյան շփման գծում, նաև հայ-ադրբեջանական սահմանին՝ Նախիջևանի ուղղությամբ սահմանային միջադեպերի հաճախակիացումը մեկ նպատակ է հետապնդում: Տեսեք, շրջանառվում է այն միտքը, թե ստատուս քվոն անընդունելի է, բնական է, արցախյան հիմնախնդիրը պետք է վերջնական լուծում ստանա ու տարածաշրջանում հաստատավի խաղաղություն: Բայց ամենակարևոր հարցն այն է՝ ի՞նչ գնով: Զուգահեռաբար խոսվում է Հայաստանին ու Ղարաբաղին զիջումներ պարտադրելու մասին, փաստորեն, որոշ ուժերի համար սա է գինը, ինչը մերժելի է հայկական կողմերի համար: Հետևաբար, Ադրբեջանի կողմից հրահրվող սահմանային միջադեպերը միտված են հայկական կողմերի վրա ճնշում գործադրելուն, Հայաստանին ստիպելուն, որ գնա ոչ հայանպաստ զիջումների:
Իսկ որոշ լրատվամիջոցներ, տուրք տալով ադրբեջանական քարոզչությանը, խուճապ են տարածում մեր հանրության շրջանում: Ադրբեջանը դիվերսիոն խմբերի միջոցով կազմակերպելով հարձակումներ նպատակ ունի նաև վախի մթնոլորտ ստեղծել, մեր բանակը կազմալուծել, նպաստել սահմանամերձ գոտու բնակչության արտագաղթին: Մենք չպետք է տուրք տանք քարոզչական սադրիչ հնարքներին:

-Ռուսական լրատվամիջոցները մի քանի օր շարունակ ակտիվորեն շրջանառեցին այն կեղծ տեղեկատվությունը, թե Նախիջևանի մի քանի շրջանների վրա «հայկական զորքեր են հարձակվել»: Որոշ վերլուծաբաններ էլ շտապեցին եզրահանգել, թե նման լրահոսի տարածումը փաստում է այն մասին, որ Ռուսաստանին ձեռնտու է լարվածության ստեղծումը հայ-ադրբեջանական սահմանին: Ինչպես կմեկնաբանեք:

-Նման բան մտածելն անգամ ծիծաղելի է, մի պարզ տրամաբանությամբ՝ Ռուսաստանի շահերից չի բխում պատերազմական գործողությունների ծավալումն իր սահմաններին մոտ գտնվող տարածաշրջանում: Ռուսաստանն այն երկիրն է, որը շահագրգռված է այստեղ խաղաղության հաստատմամբ: Հարց եմ ուղղում նման կարծիք հայտնող վերլուծաբաններին, բացի Ռուսաստանից ու ՀԱՊԿ-ից այդ ո՞ր կառույցն է ունակ օգնելու Հայաստանին անվտանգության հաստատման հարցում: ՆԱՏՕ՞-ն, որի հետ մեր համագործակցության արդյունքում դարձանք տարբեր պատերազմների մասնակից՝ Աֆղանստանի, Կոսովոյի, Իրաքի: Իսկ այդ նույն ՆԱՏՕ-ն երբևէ պատրաստակամություն հայտնե՞լ է ապահովել մեր անվտանգությունը: Ամենևին:
Ինչ վերաբերում է ռուսական լրահոսին, ապա պետք է գիտակցենք, որ գործ ունենք տեղեկատվական պատերազմի հետ: Ավելին, չեմ բացառում, որ նման լրատվության հետևում լինի ադրբեջանական հետք: Հիշո՞ւմ եք, թե ինչպես ամիսներ առաջ OPT-ի ազգությամբ ադրբեջանցի լրագրողը եթերով ապատեղեկատվություն տարածեց, իբրև թե ՄՄ անդամ երկրները դեմ են Հայաստանի անդամակցմանը: Այնպես որ, այդ վերլուծաբաններին խորհուրդ կտամ եզրակացություն չանել հիմնվելով թե Regnum-ի, թե մեկ այլ լրատվամիջոցի տարածած տեղեկատվության վրա: Այդ ամենը արվում է իրավիճակը սրելու, հայ –ռուսական հարաբերությունների, ՀԱՊԿ-ի, Եվրասիական տնտեսական միության հանդեպ անվստահություն սերմանելու նպատակով: Նկատե՞լ եք, որ այսօր նաև մեր լրատվամիջոցները շատ ավելի մեղմ են խոսում Թուրքիայի մասին, քան Ռուսաստանի: Ամեն ինչ արվում է մեզ համոզելու համար, թե Հայաստանը սխալ որոշում է կայացրել գնալով դեպի ԵՏՄ, որ ՀԱՊԿ-ը հարկ եղած դեպքում չի օգնելու Հայաստանին:

-Ի դեպ, ՀԱՊԿ-ի պայմանագրի մասին, ըստ որի, երրորդ երկրի կողմից ՀԱՊԿ անդամ երկրի նկատմամբ ագրեսիայի դեպքում անդամ երկրները պետք է պաշտպանեն գործընկեր երկրին: Այսինքն, Հայաստանի դեմ ադրբեջանական ագրեսիայի դեպքում ավտոմատ կերպով խորհուրդը քննակում է վտանգի չափն ու օգնում Հայաստանին: Մինչդեռ առ այսօր, չնայած սահմանային միջադեպերի, ՀԱՊԿ-ի կողմից որևէ քայլ չի ձեռնարկվել ի պաշտպանություն Հայաստանի անվտանգության: Ինչո՞ւ

-Եկեք ճշտենք, թե որ դեպքում ՀԱՊԿ-ը կարող է անցնել կոնկրետ գործողության. 4-րդ հոդվածով արձանագրվում է, որ եթե ՀԱՊԿ անդամ որևէ երկրի վրա կատարվում է զինված ագրեսիա, վտանգվում է նրա անվտանգությունը, տարածքային ամբողջականությունն ու ինքնիշխանությունը: Բայց չէ՞ որ առ այսօր նման գործողություններ չեն եղել, ընդամենը գրանցվել են սահմանային միջադեպեր: Ինչ է ստացվում, եթե ադրբեջանի դիպուկահարները երբեմն- երբեմն կրակում են, ՀԱՊԿ-ն իր զորքերով պետք է գա այստե՞ղ: Ասել, թե ՀԱՊԿ-ն ինչո՞ւ չի միջամտում՝ անընդունելի է: Բացի այդ, Հայաստանի պաշտպանության նախարարը հստակ հայտարարեց, որ այդ միջադեպերի կանխման հարցում Հայաստանի զինուժը լիովին բավարար է, ու նաև սա է պատճառը, որ Հայաստանը չի դիմում ՀԱՊԿ-ին:
Գիտեք, ինձ մոտ երբեմն այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ կան մարդիկ, ովքեր շատ կուզենային, որ Հայաստանը օկուպացվեր թշնամու կողմից և ՀԱՊԿ-ը չգար օգնության: Այդ մարդիկ հստակ խնդիր են լուծում, որ Հայաստանը հրաժարվի այսօրվա իր ընտրած ուղուց ու գնա դեպի ՆԱՏՕ:

– ՄԱԿ-ի սովորական սպառազինությունների ռեգիստրում հայտնված տեղեկատվության համաձայն, ամենաշատը Ադրբեջանին ծանր սպառազինություն են վաճառում ՀԱՊԿ անդամ երկրները՝ ՌԴ-ն ու Բելառուսը, ու այս խնդիրը դիտարկել բիզնես դաշտում լո՞ւրջ է:Հայաստանը չպե՞տք է իրականացնի հակազդող քայլեր:

-Իհարկե շատ վատ է, որ զենք են վաճառում, բայց դա այն դեպքում կլիներ մտահոգիչ, եթե Ադրբեջանն ի վիճակի չլիներ նույն զենքը այլ երկրներից ձեռք բերել և Ռուսաստանը էժան գնով նրան զենք տար: Ինչու միջազգային կառույցները չեն խոսում նաև այն մասին, որ Ադրբեջանը միլիարդավոր գումարներ է ծախսում ու զենք գնում Իսրայելից, Թուրքիայից, Ուկրաինայից՝ խախտելով բոլոր օրենքները: Ի դեպ, Իսրայելից գնում է հակահրթիռային համակարգ, ինչը շատ վտանգավոր է: Այս իրողության ֆոնին ավելի լավ է Ադրբեջանը զենք գնի Ռուսաստանից, որը շահագրգռված է տարածաշրջանային խաղաղությամբ, քան թվարկածս երկրներից, որոնք դրանում ամենևին շահագրգռված չեն: Չէ՞, որ Ռուսաստանը, որն իր վրա է վերցրել Հայաստանի անվտանգության ապահովման հարցը, զենք վաճառելով Ադրբեջանին ուժեղացնում է իր ազդեցությունը վերջինիս նկատմամբ: Չմոռանանք, որ Ռուսաստանից զենք է գնում նաև Հայաստանը, ու բալանսը պահպանված է:
Ինչ վերաբերում է հակազդող քայլերին, լիովին համաձայն եմ, մենք պետք է բոլոր ուղղություններով աշխատենք՝ և՛ ՄԱԿ-ում, և՛ Վիեննայի` Եվրոպայում սովորական սպառազինությունների մասին պայմանագրի շրջանակներում, և՛ դիվանագիտական ու քաղաքական խողովակներով պետք է ճնշում գործադրենք, որպեսզի հնարավորինս զսպենք Ադրբեջանի սպառազինման մոլուցքը, գոնե բարդացնենք այդ գործընթացը:

–Այսօր Արևմուտքի ու Ռուսաստանի միջև պայքար է գնում Ադրբեջանի համար, իսկ գինը` ԼՂՀ-ն է: Ինչ վտանգներով են հղի սպասվող զարգացումները:

– Հասկանալի է, որ գնում է աշխարհաքաղաքական պայքար, մի կողմից այն ծավալվում է Ուկրաինայի շուրջ, այսօր էլ Ադրբեջանի: Սակայն այս պահին ես որևէ վտանգ չեմ տեսնում Արցախի հարցում, առավելապես, որ Ռուսաստանը կարող է Ղարաբաղի հաշվին ինչ-որ քայլեր անել, դա բացառված է: Եվ իմ վստահությունը հիմքեր ունի: Այս 25 տարիների ընթացքում ես ականատես եմ եղել շատ պահերի, երբ Ադրբեջանը Ռուսաստանին ներկայացրել է տարբեր առաջարկներ, անգամ իր տարածքում ռուսական բազաների տեղակայում, ու դրա դիմաց Ռուաստանից ակնկալել հոգուտ իրեն ԼՂ հարցի լուծում: Բայց Ռուսաստանը նրա ոչ մի առաջարկին ընդառաջ չի գնացել: Ահա թե ինչու համոզված եմ, որ Ռուսաստանից որևէ վտանգ չի կարող գալ Ղարաբաղին: Վտանգ կլինի միայն այն ժամանակ, երբ մենք վարենք ոչ ճիշտ քաղաքականություն:
Քաղաքականության մեջ գալիս է մի պահ, երբ պետք է հստակ կողմնորոշվել, Հայաստանը ճիշտ կողմնորոշվեց՝ գիտակցեց իր շահն ու արեց ճիշտ քայլը, ինչը չհաջողվեց Ուկրաինային: Հայաստանը հստակ բանաձևեց՝ այսօր ունի ռազմավարական դաշնակից՝ հանձին Ռուսաստանի, և ունի գոծընկերներ՝ ի դեմս եվրոպական երկրների: Սա հավասարակշռված արտաքին քաղաքականության հետևանք է:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ

strong