Հարցազրույց ԱԺ նախկին պատգամավոր ՌԱՖԻԿ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ հետ

-Այսօր շատ է շահարկվում այն հարցը, որ կառավարման խորհրդարանական համակարգի կողմնակիցներից շատերը ժամանակին պաշտպանել են կիսանախագահականը։

-Ժամանակին շատերը, այդ թվում եւ ես, իրոք համարել ենք, թե Հայաստանը չպետք է անցում կատարի խորհրդարանական համակարգի` նկատի ունենալով, որ մեր երկիրը գտնվում է պատերազմական իրավիճակում, ինչը պահանջում է արագ որոշումների կայացում:
Սակայն տարբեր երկրների, մասնավորաբար Գերմանիայի փորձը ուսումնասիրելուց հետո համոզվեցի, որ մեր անվտանգության խնդիրները կարելի է լուծել վարչապետին հատուկ գործառույթներ տրամադրելով, նաեւ Ազգային ժողովում հատուկ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի ստեղծմամբ, որը եւ կա:
Բայց չէ՞ որ անվտանգության խնդրից բացի շատ կարեւոր հարց է Հայաստանի տնտեսության զարգացումը: Ներկայիս իրավիճակն այլեւս անհնար է շարունակել, պետք է կոնկրետ քայլեր կատարել երկրի տնտեսությունը զարգացնելու ուղղությամբ, դրանով իսկ կանխել սոցիալական լարվածությունը, արտագաղթը։

–Կարծում եք, որ սահմանադրական բարեփոխումներով կամ երկրի կառավարման կարգը փոխելո՞վ պետք է զարգացնել երկրի տնտեսությունը:

-Իհարկե, որովհետեւ գործող սահմանադրության որոշ դրույթներ ուղղակիորեն խոչընդոտում են մեր երկրի զարգացմանը: Կիսանախագահական համակարգում նախագահը ամբողջությամբ ղեկավարում է կառավարության գործունեությունը, բայց կառավարության վատ աշխատանքի համար քաղաքական պատասխանատվություն չի կրում: Նույն կերպ սահմանադրության մեջ ամրագրված չէ նաեւ կառավարության պատասխանատվության հարցը:
Երկրի տնտեսությունը չի զարգանում, չեն վերականգնվում մեր տնտեսության համար կարեւոր գործարանները՝ «Նաիրիտը», Վանաձորի քիմկոմբինատը, մարդիկ աշխատանք չունենալով` արտագաղթում են, բայց գործադիրը այդպես էլ պատասխանատվություն չի կրում իր չարածների համար, քանի որ, սահմանադրության համաձայն, նախագահն ինքն է կազմում կառավարություն, բնականաբար չի էլ ցանկանում պատասխանատվության ենթարկել գործադիրի ղեկավարին:

Մեզ համակարգային փոփոխություն է հարկավոր, որի շնորհիվ կառավարման լծակը կտեղափոխվի խորհրդարան: Կառավարությունն էլ ամեն տարի պետք է հաշվետվություն ներկայացնի Ազգային ժողովին ու իր չարածների համար հենց խորհրդարանի կողմից ենթարկվի պատասխանատվության:

Խորհրդարանում կան տարբեր կուսակցություններ, այդ թվում՝ ընդդիմադիր, որոնք կբարձրացնեն չարաշահումներ, անփույթ աշխատանք կատարած կառավարության հրաժարականի հարցը, կպահանջեն պատասխանատվության ենթարկել անգործունյա վարչապետին, նախարարներին: Իսկ այսօր մարդիկ 5 տարի ղեկավարում են, ոչինչ չեն անում ու պատասխանատվություն էլ չեն կրում: Ստեղծվել է մի անպատասխանատու իրավիճակ:

Հետեւաբար համարում եմ, որ ե՛ւ կառավարման կարգը պետք է փոխել, ե՛ւ սահմանադրության մեջ բազմաթիվ սոցիալական հոդվածներ պետք է ներառել, նաեւ սահմանել կառավարության քայլերը, օրինակ, թե որքա՞ն աշխատատեղեր պետք է ստեղծի, ի՞նչ պետք է անի բնակչության կենսամակարդակը բարձրացնելու, կարիքավորներին օգնելու, սոցիալական ապահովության հարցերը կարգավորելու համար, որպեսզի երկրում չլինի նման բեւեռացում:

-Մինչդեռ այս մոտեցման ընդիմախոսները հակադարձում են՝ ինչպիսի սահմանադրություն էլ գրվի, միեւնույն է, այն չի իրագործվելու, քանի դեռ չկա քաղաքական կամք, ու խախտվում են սահմանադրության առանցքային դրույթները։ Օրինակ, չնայած 2-րդ հոդվածը արձանագրում է, որ ժողովուրդն է ձեւավորում իշխանություն, սակայն ամեն ընտրությունից հետո կրկին կասկածի տակ են առնվում ընտրական արդյունքները:

-Հենց դրա համար էլ պետք է, որ երկրում ե՛ւ կառավարման համակարգը փոխվի, ե՛ւ գործող ընտրական համակարգը, որը պարզապես չի նպաստում լեգիտիմ իշխանության ձեւավորմանը:

-Իսկ ընտրական համակարգի փոփոխության համար բավարար չէ՞ Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությունը, կամ ինչպես «եռյակն» է ասում՝ ընդդիմությանը վերահսկողական լծակներ տալու համար առանձին օրենքի ընդունումն էլ բավարար է:

-Նախ՝ բավարարվել միայն Ընտրական օրենսգրքի փոփոխությամբ նշանակում է լուծել միայն ընտրական համակարգի հարցը՝ անտեսելով մյուս բոլոր կարեւոր հարցերը, այդ թվում, ինչպես ասացի, կառավարության պատասխանատվության հարցը:
Ինչ վերաբերում է վերահսկողական լծակներին, ապա գործող սահմանադրությամբ ընդդիմությունը առանձնապես իրավունքներ չունի: ԱԺ կանոնակարգում մի քանի կոսմետիկ փոփոխություններ արվեցին, բայց դրանով հարցը չլուծվեց: Իսկ ընդդիմությանը իրավունքներ ու վերահսկողական որոշ գործառույթներ տալը պետք է կատարվի միայն սահմանադրական բարեփոխումների արդյունքում:
Եթե իրենք ասում են, թե դա կարող է լինել առանձին օրենքի ընդունմամբ, ապա ես էլ հիշեցնում եմ, ի վերջո, երկրի բոլոր օրենքները ընդունվում են սահմանադրության հիման վրա: Ուրեմն եթե անգամ այս կամ այն հարցի առնչությամբ օրենք էլ ընդունվի, այն պարտադիր պետք է բխի սահմանադրությունից, հակառակ դեպքում չի կարող իրավական բարձր ուժ ունենալ:

-Ընդդիմությունը պնդում է, թե սահմանադրական բարեփոխումների նպատակը իշխանության վերարտադրումն է: Բայց չէ՞ որ գործող համակարգն ինքնին նպաստում է վերարտադրմանը, ուրեմն ո՞րն է նրանց պնդման տրամաբանությունը:

-Ինձ համար անհասկանալի է ընդդիմության այդ մոտեցումը, որովհետեւ գործող կիսանախագահական համակարգը, նաեւ Ընտրական օրենսգիրքը, այո, իշխանությանը տալիս են մեծ հնարավորություններ վերարտադրվելու: Մինչդեռ համակարգային փոփոխությունների արդյունքում հակառակ իրավիճակի հետ գործ կունենանք: Այս լճացած վիճակը այլեւս անհնարին է շարունակել, մի՞թե այդ ամենը չեն գիտակցում խորհրդարանի ոչ իշխանական ուժերը:
Թե ի՞նչն է նրանց դրդում ժխտել սահմանադրական բարեփոխումների անհրաժեշտությունը, երբ դեռ երկու տարի առաջ եղել են դրա կողմնակիցը, մտածում եմ ու չեմ հասկանում: Այնուհանդերձ ինչ-որ նպատակներ ունեն, ինձ թվում է, օրինակ, ԲՀԿ-ն իր քայլերի հետեւում ինչ-որ բան է թաքցնում: Կապրենք՝ կտեսնենք:

Բայց մտահոգիչն այն է, որ իրականում իրենք ոչինչ չեն անում երկրում դրական գործընթացներ ապահովելու համար: Մինչդեռ եթե «եռյակը» ուզում է երկրի համար նպաստավոր քայլեր անել, ուրեմն թող ներկայացնի իր առաջարկները ու նպաստի սահմանադրական այնպիսի բերեփոխումների կատարմանը, որոնք մեր երկիրը առաջ կմղեն:

ԱՐՄԻՆԵ ՍԻՄՈՆՅԱՆ