Մեր զրուցակիցն է ճանաչված գրող, դրամատուրգ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ  Պերճ Զեյթունցյանը

–Պարոն Զեյթունցյան, վերջին օրերին բոլորիս ուշադրությունը սևեռված է հայ-թուրքական նախաստորագրված արձանագրություններին: Շատերն այն կարծիքին են, որ այն չի բխում ՀՀ շահերից և մի քանի շատ լուրջ խնդիրների շուրջ առանց նախապայմանների չի կարելի նման փաստաթուղթ վավերացնել: Ի՞նչ կարծիք ունեք Դուք ընդհանրապես այդ արձանագրությունների վերաբերյալ, արդյոք տեսնո՞ւմ եք այն նախապայմանները, որոնց մասին ահազանգում է Սփյուռքը, որոնցով մտահոգ է մեր ժողովրդի մեծամասնությունը:

-Նախ ասեմ, որ ես կողմ եմ, որպեսզի Թուրքիայի հետ դիվանագիտական հարաբերություններ ստեղծվեն: Այդ կերպ մենք կկարողանանք մեր խոսքն ասել, այլ ոչ թե խռովածի կեցվածքով լռել: Բայց…  այս բայցն է խանգարում հայերին: Արձանագրություններում կա շատ մտահոգիչ մի կետ, որի ընդունմամբ մենք հաստատում ենք այն սահմանները, որոնք այսօր գոյություն ունեն: Այսինքն ընդունում ու հաստատում ենք Կարսի պայմանագիր: Այդ դրույթին ես շատ դեմ եմ: Ինչո՞ւ: Ես այդչափ ռոմանտիկ չեմ, որ ասեմ, թե այդ հողերը կարող ենք այսօր հետ վերցնել: Բայց ինչո՞ւ բարձրաձայնել մի բան, որը մեր հոգուն դեմ է: Ինչո՞ւ, ի՞նչ իրավունքով այսօր մենք խանգարենք հաջորդ սերունդներին այդ երազն իրականացնել կամ այդ երազը պահել:

–Գուցե մի օր իրականանո՞ւմ է…

-Գուցե: Ում մտքով կանցներ, որ  Սովետական Միությունը կարող էր փլուզվել: Երբեք: Նույնիսկ 1988 թվականին չէի հավատում դրան: Այնպես որ, ամեն ինչ կարող է պատահել: Ինձ շատ է մտահոգում պատմաբանների կամ միջկառավարական հանձնաժողովի ստեղծումը. տարբերություն դրանց միջև շատ չեմ տեսնում: Բայց պաշտոնապես ասվեց, որ քննարկվելու է ոչ թե ցեղասպանության, այլ դրա հետևանքների խնդիրը: Կարծես թե թուրքերն արդեն ընդունել են ցեղասպանությունը, հիմա մնում է դրա հետևանքների մասին քննարկում կազմակերպել: Բացի այդ, չեմ հասկանում, թե ինչ քննարկման մասին կարող է խոսք լինել: Պետք է քննարկեն ու ի՞նչ ապացուցեն. ցեղասպանություն եղե՞լ է, թե՞ ոչ, աբսուրդ է դա:

–Ձեր կարծիքով թուրքերը երբևէ կընդունե՞ն հայոց ցեղասպանությունը:

-Եթե ԱՄՆ-ն ընդունի, գուցեև…

– Բայց ԱՄՆ նահանգների մեծամասնությունն արդեն վավերացրել է այդ իրողությունը, ուստի չե՞ք կարծում, որ եթե նման նախապայմաններով չփակենք ճանապարհները, ԱՄՆ կողմից ցեղասպանության ընդունումը ոչ հեռու ապագայում է:

-Իհարկե: Այնինչ արձանագրություններում տեղ գտած նշյալ կետով փակվում է ոչ միայն այդ ճանապարհը, այլև վիրավորում ենք այն երկրներին, որոնք ընդունել են Հայոց Ցեղասպանության փաստը: Իսկ ամենավատ բանը, որ եղավ այս օրերին, այն էր, որ հակասություն ստեղծվեց Սփյուռքի ու Հայաստանի միջև: Շատ մեղմ եմ ասում` հակասություն, քանի որ այն, ինչ այսօր կատարվում է, ոչ մի լավ բանի չի հանգեցնի: Մեր մամուլը հեղեղված է սփյուռքահայության հանդեպ մաղձոտ հոդվածներով: Այդպես չի կարելի: Երբ փողի, օգնության կարիք է լինում, անմիջապես հիշում ենք, որ նրանք մեր եղբայրներն ու քույրերն են: Իսկ երբ համազգային խնդիր է լինում, պարզվում է` նրանց խոսքն ու տեսակետը ոչ մի արժեք չունեն:

–Բայց ներկայումս Սփյուռքի բողոքը, անհամաձայնությունը մեր իշխանությունների հետ է: Մեր ժողովուրդը թե այստեղ, թե Սփյուռքում հիմնականում դեմ է արձանագրություններում տեղ գտած նույն կետերին:

-Որևէ սոցիոլոգիական հետազոտություն չի անցկացվել, ուստի կարծում եմ` հնարավոր չէ ստույգ ասել, թե մեր ժողովրդի մեծամասնությունն ինչին է դեմ և ինչին` կողմ:

–Իսկ սոցիոլոգիական հետազոտություն անցկացնելու փոխարեն ավելի ճիշտ չէ՞ր լինի, եթե հանրաքվե անցկացվեր, և արձանագրությունների վերջնական տարբերակի մասին ժողովուրդն իր կարծիքը հայտներ, այլ ոչ թե վերջակետ դնելու «պատիվը» վերապահվեր մեր ԱԺ պատգամավորներին:

-Իհարկե, այդպես ավելի ճիշտ կլիներ, որովհետև մեր Ազգային ժողովն այսօր, ներողություն, անլուրջ ժողով է: Եվ այնտեղ հավաքված 130 պատգամավորներից 30-ն են լուրջ մարդիկ, մնացած 100-ը ցածր մակարդակի, ոչ ինտելիգենտ, ինտելեկտուալ ցածր կարողություններով պատահական մարդիկ են:

–Սահմանը բացելու դեպքում, ի՞նչ եք կարծում, տնտեսապես ի՞նչ կշահենք և ի՞նչ կկորցնենք:

-Ասում են, թե սահմանները բացելով` մեր տնտեսությունը կտուժի: Մենք ունենք մրցունակ ապրանքներ, բայց կան նաև անորակներ: Սահմանը բացելով, կարծում եմ, կմեծանա մրցակցությունը, իսկ անորակ արտադրանքով շուկայում ոչ ոք երկար դիմանալ չի կարողանա…

–Իսկ արձանագրություններն առանց փոփոխության վավերացնելն ի՞նչ հետևանքներ կունենա Հայաստանի համար:

-Գիտեք, ես քաղաքագետ չեմ, չեմ կարող հաստատ ինչ-որ բան ասել: Նույնիսկ հաստատ չգիտեմ` այդ փաստաթուղթն այդ ձևով ստորագրել պե՞տք է, թե՞ ոչ, դրանից հետո լա՞վ կլինի, թե՞ վատ: Մամուլի հրապարակումներից հասկացա, որ այնպես, ինչպես որ կա, այդպես էլ պետք է ընդունվի:

Բայց… կարծում եմ, որ անպայման պետք է հասնել նրան, որ արձանագրություններին կից ներկայացվի մի փաստաթուղթ ևս, որտեղ ընդգծված լինի, թե ինչի հետ համաձայն չենք:

Ինչ ասեմ, շատ դժվար կացության մեջ ենք: Շատ նուրբ խնդիր է, վախենում եմ կտրուկ լինել. Ասել` այո կամ ոչ: Անխոս, պետք է սահմանները բացվեն, դիվանագիտական հարաբերություններ պետք է հաստատվեն, բայց պետք է շատ զգույշ լինել, որպեսզի չվնասվի մեր ազգային շահը: Իսկ ամենակարևորը, որն ինձ այսօր շատ ավելի է մտահոգում, այն հակասությունն է, որ ստեղծվել է Սփյուռքի մեր հայրենակիցների հետ: Շատ եմ վախենում, որ դա լավ հետևանքներ չի կարող ունենալ հատկապես Հայաստանի համար: Չմոռանանք, որ 7 մլն-ից ավելի Սփյուռք ունենք, այն դեպքում, երբ այստեղ 3 մլն էլ չկանք: Չի կարելի նրանց ասել` Դուք ձեր տաք տեղից եք խոսում, մեզ համար` տաք տեղ չկա: Սփյուռքը տաք տեղ չի: Ցավում եմ, բայց, չգիտես ինչու, արևելահայության ու արևմտահայության միջև հակասության նման ինչ-որ բան միշտ էլ եղել է: Պետք է շատ զգույշ լինել և երկպառակություն թույլ չտալ մեր և Սփյուռքի միջև: Ստեղծված այդ իրավիճակն ավելի վտանգավոր է, քան այդ արձանագրությունների ստորագրելը կամ չստորագրելը:

Հարցազրույցը` Գոհար Փիլթոյանի