Հարցազրույց «Շուշի» բարեգործական հիմնադրամի նախագահ Բակուր Կարապետյանի հետ

–Պարոն Կարապետյան, 1994 թվականին կնքվեց Արցախի պատերազմի զինադադարը, ավելի ուշ սկսվեց Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգությունն ապահովող տարածքների վերաբնակեցումը: Բայց… կարճ ժամանակ հետո այդ քաղաքականությունն այլ ընթացք ստացավ: Ի՞նչն էր դրա պատճառը:

-Այդ տարածքների պահպանման խնդիրն անչափ կարևոր է, ի՞նչ ենք անելու, որպեսզի պահենք այդ տարածքները: Տարիներ առաջ ԽՍՀՄ կենտկոմի վերջին քարտուղար Միխայիլ Գորբաչովի ներկայացուցիչ  Ա. Վոլսկին ասում էր, որ ծրագիր կա, ըստ որի Շահումյանի շրջանը փոխանակվելու է Քելբաջարի հետ։ Բուն Լեռնային Ղարաբաղի խնդիր այստեղ գոյություն չուներ, որովհետև այն արդեն անջատված էր Ադրբեջանից: Բայց կար ազատագրված տարածքների խնդիրը: Մենք շատ լավ գիտենք, որ այդ տարածքները պատմական Արցախի մասն են:

–Ժամանակին այդ տարածքներն ինչո՞ւ անջատվեցին Արցախից։ Ի՞նչ իրավիճակում պարտադրվեց դա։

– Արցախը Հայաստանի համար միշտ էլ վահանի դեր է կատարել՝ Հայաստանը պաշտպանելով արևելքի  բազմաթիվ արշավանքներից: 18-րդ դարի երկրորդ կեսին Իրանի շահը որոշեց, որ պատմական Արցախի մի հատվածը պետք է անջատել ու… Իրանցիները Քելբաջարից մինչև Արաքս գետն ընկած հատվածում հայերին տեղահանեցին ու այդ տարածքները վերաբնակեցրին մահմեդականներով:

-Եթե Ադրբեջանին հաջողվի երբևէ ինչ-որ կերպ ստանալ այդ տարածքները, ինչպիսի՞ն կլինի նրանց քաղաքականությունը, կվերաբնակեցնի ադրբեջանցիներով, թե՞, այնուամենայնիվ, այն կպահպանի որպես միջանկյալ գոտի՝ իր անվտանգությունն ապահովելու համար։

– Երբ Ադրբեջանի իշխանությունները խոսում են փախստականների մասին, դա չի նշանակում, որ նրանք պատրաստվում են փախստականներին այդ տարածքները վերադարձնել: Փախստականների ճամբարները ցուցադրական են։ Իրականում Ադրբեջանը պատրաստվում է ազատագրված տարածքներում բնակեցնել գրոհայինների, որոնք պետք է գան ու պարտիզանական պայքար սկսեն Արցախի ու Զանգեզուրի դեմ: Ես ուզում եմ հիշեցնել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի խոսքը՝ թուրքալեզու երկրների համագումարում. նա ասել է, որ Զանգեզուրը պետք է հետ վերցնել հայերից, որովհետև այն խանգարում է թուրքական կայսրության ստեղծմանը:

-Այդ դեպքում, անշուշտ, ազատագրված տարածքների վերաբնակեցումը մեզ համար  ռազմավարական նշանակություն ունի:  Ինչո՞ւ այդ խնդրի լուծումն ավելի լուրջ վերաբերմունքի չի արժանացել։

-Մենք ամեն կերպ պետք է պահենք Արցախի անվտանգության գոտին, որովհետև այն թիկունքն է։ Եթե մենք կորցնենք ազատագրված տարածքները, կկորցնենք նաև Արցախը։ Իսկ եթե կորցնենք Արցախը, վտանգի տակ կդնենք նաև Հայաստանը: Ես եղել եմ Արցախի բոլոր շրջաններւմ ու գյուղերում, հանդիպել եմ մարդկանց հետ, նյութեր եմ հավաքել:  Մեր ամենակարևոր խնդիրն այդ տարածքների յուրացումն է: Անհրաժեշտ է պետական մոտեցում, որպեսզի  կարողանանք այնտեղ տնտեսություն զարգացնել: Ցավով եմ նշում, որ այն, ինչ ժամանակին ձեռնարկվել է, կիսատ են թողել:

ԵԱՀԿ Մինսկի ամերիկացի համանախագահներից մեկը, լինելով այդ տարածքներում, ասաց, որ բռնագաղթ երկրորդ անգամ թույլ չի տրվելու: Ես համոզված եմ` նա հուշում էր, որ պետք է տեր կանգնել այդ տարածքներին:

– Ժամանակին մի գործընթաց տեղի ունեցավ, որը խրախուսվում էր պետական մակարդակով. այդ տարիներին շատերն էին գնում Արցախ՝ այնտեղ աշխատելու, ժամանակավոր, շատ հաճախ` նաև մշտական բնակության։ Նրանց տուն էր տրամադրվում, հողատարածք, վարկ։ Հիմա հակառակն է կատարվում…

-Այո, մարդկանց վարկ էին տրամադրում, որպեսզի նրանք տեղափոխվեին Արցախ, վերականգնեին քանդված տներն ու այնտեղ բնակվեին:15 000 մարդ վերաբնակվելու ցանկություն հայտնեց: Տեղափոխվածները հարկային արտոնություն ունեին, չէին վճարում նաև օգտագործած էներգիայի դիմաց: Ցավոք, այդ արտոնություններն այլևս չկան: Համոզված եմ, որ պետական այրերի այս մոտեցումը սխալ է: Քանի դեռ մենք չենք յուրացնում ազատագրված տարածքները, Ադրբեջանն ավելացնելու է իր պահանջները։ Եվ ցավալի է, որ այդ պահանջներն արդեն լսելի են միջազգային հանրությանը:

–Ի՞նչ եք կարծում, ի՞նչն է պատճառը, որ նման կարևորագույն խնդրին վերջին շրջանում լուրջ մոտեցում կամ լուրջ վերաբերմունք չի ցուցաբերվում։

-Ես կարծում եմ` այստեղ որակական խնդիր կա. մենք չունենք այն պետական մտածողությունը, որը պետք է ունենայինք: Պատերազմում հաղթելը գործի 49 տոկոսն է, մնացածը տեր կանգնելն է, այնտեղ տնտեսություն զարգացնելն է, ինչը պետք է համակարգի պետությունը: Անպայման ուզում եմ շեշտել, որ պատերազմից անմիջապես հետո հզոր երկրներների ներկայացուցիչները պատկառանքով էին վերաբերվում մեզ։ Այսօր այդպես չէ:

–Երբ սկսվեց ղարաբաղյան շարժումը, անվերջ ընդգծվում և կարևորվում էր այն միտքը, որ ինքնորոշման հաստատման ճանապարհին, որպես բանակցային կողմ, պետք է հանդես գա Ղարաբաղը։ Ժամանակի ընթացքում Ղարաբաղն այդ գործընթացից դուրս մնաց: Չե՞ք կարծում, որ այսօր կարևորագույն քաղաքական քայլերից մեկն այն է, որ Ղարաբաղն ինքը նստի բանակցությունների սեղանի շուրջ, և ինքը որոշի իր ճակատագիրն ու անելիքները։

-Այո,Ղարաբաղն ինքը պետք է դառնա բանակցող կողմ: Այսօր Արցախը հենց դա էլ պահանջում է: Այդ պահանջը ես դեռևս թույլ կորակեի։ Բայց պետք է անպայման հասնել նրան, որ Արցախը բանակցող կողմ դառնա։ Ի վերջո, Արցախն է ոտքի կանգնել իր իրավունքի համար: