Հարցազրույց ԱԺ պատգամավոր, ՀՅԴ խմբակցության անդամ Արտաշես Շահբազյանի հետ

–   Սկզբունքային ի՞նչ փոփոխություններ է առաջարկում ՀՅԴ կուսակցությունը արձանագրությունների տեքստում:

–  Հիմնական խնդիրը վերաբերում է սահմանների ճանաչմանը:  Փաստաթղթում խնդիր է դրվում ճանաչել ներկա սահմանները և երկրների տարածքային ամբողջականությունը, սակայն, մեր կարծիքով, ավելորդ է դա շեշտել, իսկ եթե դրվում է տարածքային ամբողջականության խնդիր` հղում անելով միջազգային իրավունքի նորմերին, ապա ինչո՞ւ չի խոսվում ազգերի ինքնորոշման մասին: Հետևապես, մեր կարծիքով, եթե շեշտվում է տարածքային ամբողջականության հարցը, հարկավոր է ավելացնել ազգերի ինքնորոշման իրավունքի մասին ևս: Երկրորդ խնդիրը վերաբերում է  պատմական հարթությունում հանձնաժողով ստեղծելու գաղափարին: Մեր կարծիքով, արձանագրության մեջ տեղ գտած ձևակերպումները բավական  վտանգավոր են: Ըստ արձանագրության, պետք է ստեղծվի հանձնաժողով, որը  արխիվային գիտական փաստաթղթերի հիման վրա պետք է իրականացնի անկողմնակալ ուսումնասիրություն և գնահատականներ տա կատարվածին: Այսինքն, ստացվում է, որ մինչև հիմա կատարված ուսումնասիրությունները կողմնակալ են եղել և չեն հենվել գիտական փաստերի վրա: Հաջորդ մտահոգիչ հարցը վերաբերում է  երկկողմ և բազմակողմ միջազգային պայմանագրերը ճանաչելուն  և վերահաստատելուն: Ի՞նչ է նշանակում բազմակողմ: Դրա մեջ անուղղակիորեն   հասկացվում է Ղարաբաղը. ուրիշ  երրորդ երկրի մասին խոսք լինել չի կարող: Արձանագրություններում խնդիր կա նաև չարծարծել այնպիսի հարցեր, որոնք կարող են խաթարել երկու երկրների միջև ստեղծվող բարեկամությունը: Նշանակում է, որ մենք է իրավունք չենք ունենա  խոսել Հայոց Ցեղասպանության մասին, կամ պատմական այնպիսի խնդիրներին անդրադառնալ, որոնք վերաբերում են հայ-թուրքական հարաբերությունների  ողբերգական էջերին: Եթե գրվում է, որ պետք է ստեղծվի ենթահանձնաժողով, որը պետք է զբաղվի գիտության և կրթության ոլորտներով, ինչո՞ւ չի նշվում նաև մշակութային արժեքների և պատմամշակութային հուշարձանների ուսումնասիրության հարցը:

–  Թուրքական կողմից պահանջ է հնչել, որ դաշնակցությունը պետք է բացի իր  արխիվները: Բայց երբևէ փակ եղե՞լ են այդ արխիվները:

–  Սա  հաստատում է մեր այն պնդումը, որ նրանք նկատի ունեն  պատմության ենթահանձնաժողով ստեղծելը: Այն նյութերը, որոնք գտնվում են մեր արխիվներում, վաղուց հրապարակված են: Փոխարենը, թուրքերն են ոչնչացրել իրենց արխիվները:

–         Մտավախություն չունե՞ք, որ թուրքական կողմը տարիների ընթացքում  այնքան մաքրած կլինի իրենց արխիվները, որ ուսումնասիրության աշխատանքը  անարդյունավետ կդառնա:

–         Մինչ օրս նրանք չեն բացել այն արխիվները, որոնք կցանկանայինք ուսումնասիրել: Սակայն առանց այդ արխիվների էլ  ռուսական, ամերիկյան, եվրոպական արխիվներում Հայոց Ցեղասպանությանն առնչվող շատ նյութեր կան պահպանված: Այդ նյութերը վաղուց  ուսումնասիրվել են տարբեր ազգերի գիտնականների կողմից և հրապարակվել ու ներկայացվել հանրության դատին, ինչն արդեն բավարար է:

–   Հաճախ ասվում է, որ հրապարակված նյութերն իրավական արժեք չունեն, քանզի դրանք ընդամենը վկայություններ են, թերթերի հոդվածներ:

– Բոլորովին համաձայն չեմ: Եթե վկայակոչվում է Թալեաթի այս կամ այն հեռագիրը, կամ այս կամ այն նահանգապետի  գրած նամակը,ապա դրանք    իրավական ուժ, արժեք ունեցող փաստաթղթեր են:

– Այսինքն, եթե  հայության համար հասունանա միջազգային դատարան դիմելու անհրաժեշտություն հրապարակված նյութերը` իրավական տեսանկյունից,  բավարա՞ր են ներկայացնելու համար:

– Իրավական հարթությունում ևս ամեն ինչ վաղուց ապացուցված է և նոր ապացույցների կարիք չունենք: Երբ միջազգային հանրությունը, հիմնական գերպետությունները ճանաչել են ցեղասպանությունը, ապա անիվը հետ պտտելու իմաստ չկա:

–  Երկրի նախագահը երեկ կուսակցությունների ղեկավարների հետ հանդիպման ժամանակ ասել է, որ հնարավոր է արձանագրություններում փոփոխություններ լինեն: Ձեր կարծիքով, դա ի՞նչ կերպ կարող է արտահայտվել:

– Մի կողմից արտգործնախարարը հայտարարում է, որ հնարավոր չեն փոփոխություններ, մյուս կողմից նախագահն ասում է, որ հնարավոր են փոփոխություններ: Ես ուրախ կլինեմ, եթե նախագահ Սերժ Սարգսյանի այդ տրամադրվածությունն իրականանա. դա ճիշտ և տրամաբանական կլինի: Այսինքն, իշխանությունը պետք է կամք դրսևորի և վերջնական փաստաթղթի ստորագրման ժամանակ ներկայանա Հայաստանի կողմից արվող հստակ առաջարկներով:

Արմինե ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ